Zeytin
Vikipedi, özgür ansiklopedi
 |
||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
||||||||||||||
| Bilimsel sınıflandırma | ||||||||||||||
|
||||||||||||||
|
|
||||||||||||||
| Olea europaea L. |
Zeytin (Olea europaea), zeytingiller (Oleaceae) familyasından meyvesi yenen Akdeniz iklimine özgü bir ağaç türü.
Konu başlıkları |
[değiştir] Morfolojik özellikleri
Zeytin boylu bir çalı veya 10 metreye kadar boylanabilen, sık dallı, yayvan tepeli, herdem yeşil yapraklı bir ağaçtır. Geniş, kıvrımlı, yamru yumru bir gövdesi vardır. Ağaç yaşlandıkça, düzgün gri renkli gövde kabuğu giderek çatlar. Ağacın tacı (tepesi), yaklaşık olarak artan boy kadar her sene genişler. Uzun ömürlü bir ağaçdır, yaklaşık 2000 yıl kadar yaşayabilir. Verimli topraklarda taç açık ve asimetrik, verimsiz topraklarda ise daha yoğun ve yuvarlaktır. Sürgünleri gri renkli, dikensiz ve hemen hemen üç köşelidir.
Mızraksı, çok kısa saplı, deri gibi sert yaprakları sürgünlere karşılıklı çiftler halinde dizilmiştir. Yaprakları basit, tam kenarlı ve kenarlar alt yüze doğru hafif kıvrıktır. Yaprağın boyu 20-86 mm, genişliği de 5-17 mm’dir. Yaprakların ucunda sivri bir çıkıntı bulunur. Yaprağın üst yüzü koyu gri-yeşil ve tüysüz, alt yüzü mavimsi gümüşi renkte ve beyaz sık ipeksi tüylerle kaplıdır.
Baharın sonlarına doğru yaprakların koltuğunda seyrek salkımlar halinde açan, küçük beyazımsı-sarı renkli, kokulu çiçekleri vardır. Rüzgarların taşıdığı çiçek tozlarıyla döllenen çiçekler etli ve yağlı meyve verir. Meyve önce yeşil, olgunlaştıktan sonra da parlak siyah bir renk alır. Etli meyvenin içinde sert bir çekirdek vardır. Meyvenin etli kısmından ve çekirdeğinden elde edilen "yağı" bakımından çok değerli bir ağaçtır. Aynı zamanda ağacının çok heybetli ve estetik bir görünümü vardır. Odunu çürümeye karşı son derece dayanıklıdır.
[değiştir] Kullanımı
Zeytinin yaprağında tanen, uçucu yağlar, organik asitler ve rezin bulunur. Yapraklar ve gövde kabuğu %5 çay (infüzyon) halinde iştah açıcı, idrar söktürücü ve ateş düşürücü olarak kullanılır. Şeker hastalığında kullanım alanı olduğu gibi, tansiyon düzenleyici olarak da bilinir.
[değiştir] Türkiye'deki üretimi
Dünya zeytin üretici ülkeleri arasında; ağaç varlığı açısından Türkiye 4’ncü, alan açısından da 6’ncı sırada yer alır. Böylece dünya zeytinyağı üretimine %8 oranında katkıda bulunur, sofralık zeytin üretiminde de İspanya’dan sonra 2’nci sırada yer alır. Marmara Bölgesi’nin ağaç varlığı açısından Türkiye içindeki payı da %10 olarak belirlenir.
Zeytin; ayrıca çeşitli fabrikalarda işlenerek zeytinyağına da dönüştürülür.
[değiştir] Sofralık zeytin çeşitleri
- Teneke tipi zeytin
- Salamura tipi zeytin
- Sele zeytin
- Konfipi zeytin
- Çizme yeşil zeytin
- Sofralık yeşil zeytin
- Kalamata Tipi
- Ä°spanyol Tipi
[değiştir] Zeytinciliğin Dünya ve Türkiye ekonomisindeki yeri
Türkiye, İspanya ve Yunanistan’da kişi başına yıllık zeytinyağı ve diğer bitkisel yağların, 1951 ve 1981 yıllarındaki tüketim miktarları ve yüzde değerleri ise Tablo 4’de verilmiştir (13). Türk insanının kişi başına yıllık yağ tüketimi 30 yıl içinde artış gösterirken, zeytinyağının bundaki payı %40’dan 17’e düşmüştür. İspanya hariç diğer ülkelerde oransal olarak zeytinyağı tüketimi azalmış olsa da kg olarak bir artış olmuştur.
Türkiye'de zeytin üretimi Ege, Marmara, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde yapılmaktadır. Zeytin yetişen 35 ilin dörtte birinde ağaçlar Türkiye ortalamasının altında verime sahiptir.
| Sırası | Ülke | Yıllık Üretim (ton) |
Ekili Alan (hektar) |
Gelir (q/Ha) |
|---|---|---|---|---|
| — | Dünya | 17,317,089 | 8,597,064 | 20.1 |
| 1 | Ä°spanya | 6,160,100 | 2,400,000 | 25.7 |
| 2 | Ä°talya | 3,149,830 | 1,140,685 | 27.6 |
| 3 | Yunanistan | 2,400,000 | 765,000 | 31.4 |
| 4 | Türkiye | 1,800,000 | 594,000 | 30.3 |
| 5 | Suriye | 998,988 | 498,981 | 20.0 |
| 6 | Tunus | 500,000 | 1,500,000 | 3.3 |
| 7 | Fas | 470,000 | 550,000 | 8.5 |
| 8 | Mısır | 318,339 | 49,888 | 63.8 |
| 9 | Cezayir | 300,000 | 178,000 | 16.9 |
| 10 | Portekiz | 280,000 | 430,000 | 6.5 |
| 11 | Lübnan | 180,000 | 230,000 | 4.5 |
[değiştir] Faydaları
Besleyici değeri çok yüksek bir besindir. Zeytinde bol miktarda protein, yağ, A, C, E vitaminleri ile kalsiyum, fosfor, kükürt, klor, magnezyum mineralleri vardır. Kalp ve Damar sağlığı için çok faydalı olan zeytin, yaşlanmanın etkilerini de azaltır.
[değiştir] Ayrıca Bakınız
[değiştir] Dış bağlantılar
- http://www.zae.gov.tr/ - Zeytincilik Araştırma Enstitüsü
- http://www.zeybir.com/ - Zeytinciler BirliÄŸi
 |
Wikimedia Commons'da Zeytin ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur. |
 |
Wikispecies'de Zeytin ile ilgili taksonomi bilgileri bulunur. |