Vikipedi, özgür ansiklopedi

Kısayol: VP:N

Bu sayfa Vikipedi'nin resmî politikalarından biridir. Sayfanın içeriği, uygulanması gereken bir standart olarak Vikipedistler tarafından benimsenmektedir. Sayfada değişiklik yapmadan önce, bu değişikliklerin Vikipedistler'den onay aldığına emin olun. Uygun görmediğiniz bir madde varsa, tartışma sayfasında sebepleri ile açıkça belirtin.

Politika ve yönergeler
Madde Standartları
Tarafsız Doğrulanabilirlik Özgün araştırmalara yer vermemek Kaynak gösterme Vikipedi ne değildir Öz geçmiş
Topluluk Ä°lkeleri
Nezaket ilkesi Oylama

Nazik olmak Vikipedi'de bir kuraldır. Nezaketsizlik ise kin, saygısızlık, çatışma ve gerginlik yaratan davranış olarak tanımlanır. Nezaket kuralları insanların birbirine kibar ve incelikli davranmasını zorunlu kılar.

Vikipedi topluluğu tecrübeler sonucu gayriresmî prensipler oluşturmuştur. Bunlardan hiyerarşik olarak en başta gelen tarafsız bakış açısıdır. İkincisi de başkalarına belli ölçülerde nezaketle yaklaşılmasıdır. Nezaket göstermek resmî olmayan bir kural olmasına rağmen, uygulayabileceğimiz tek terimdir. Uygun ve uygunsuz sayılan davranışlar arasında ayrım yapmamızı sağlayan tek makul yoldur. İnsanların birbirlerini sevmelerini, söz dinlemelerini veya saygı duymalarını bekleyemeyiz. Ama herkesten her zaman nezaket bekleme hakkına sahibiz.

Konu başlıkları 1 Sorun 2 Örnekler 3 Ne zaman ve nasıl gerçekleşir? 4 Neden zararlı sayılır? 5 Genel tavsiyeler 5.1 Vikipedi içinde nezaketsizliği engellemek 5.2 Etkisini azaltmak 5.3 Nezaketsiz yorumları çıkartmak 6 Arabuluculuk sürecinde nezaketsizliği idare etmek 6.1 Nezaketsizliği anlatmak 6.2 Karşı çıkan kişinin yorumlarını farklı bir şekilde ifade etmek 6.3 Özur dilenmesini önermek 7 Dış Bağlantılar

[deÄŸiÅŸtir] Sorun

Vikipedi, bir bütün olarak diğer katkıda bulunan insanlara özellikle saygılıdır. Herhangi bir nezaketsizlik, Vikipedi'de topluluk deneyiminin kalitesini doğrudan etkiler. Topluluk incitildiği anda maddelerin kalitesi de bu nedenle etkilenir. Bir nezaketsizlik ortamı yaratıldığı anda, olaylar diğer vikipedistlere ve maddelere de sıçrayabilir.

[değiştir] Örnekler

Nezaketsiz ortama yol açan ufak örnekler:

• Kabalık ve terbiyesizlik,
• Madde deÄŸiÅŸtirilirken yargı belirterek eklenen yorumlar ("dağınık harf hataları düzeltildi", "saçma sapan yorumlar çıkartıldı"),
• Katkıda bulunanları, uyguladıkları dil kuralları veya sözcük seçimleri nedeniyle küçümsemek,
• Ä°nsanları terbiyesizlik veya ahlaksızlıkla suçlamak.
• DiÄŸer kullanıcıların katkılarını küçümseyici yaklaşımlar sergilemek.

Daha ciddi örneklerden bazıları:

• kiÅŸisel saldırılar
  • Irkçılık
  • Etnik veya dinsel ayrımcılık içeren iftiralar
  • DiÄŸer vikipedistlere yöneltilen küfürler
• Yalancılık
• Kullanıcı sayfalarını kirletmek
• Kullanıcının eriÅŸimini engellemeyi önermek
• Yorumu ÅŸu ÅŸekilde baÅŸlatmak: "Bunu kiÅŸisel bir konuya çevirmek istemezdim, ama..."

Yeni bir madde başlattığınız esnada başka bir kullanıcının size "Böyle anlamsız bir madde yazacaksan, ilk önce harf hatalarına bir göz atabilir misin?" dediği anda nezaketsizlik başlamış olur.

"Sen kendi işine bak" diye yanıt verirseniz ortam daha da gerginleşir.

Vikipedistler arasında yaşanan bu tür etkileşimler bazı kullanıcıları uzaklaştırır, diğerlerini de daha önemli konulardan alıkoyabilir. Dolayısıyla bütün topluluğu doğrudan zayıflatır.

[değiştir] Ne zaman ve nasıl gerçekleşir?

• Madde birden fazla kiÅŸi tarafından deÄŸiÅŸtirildiÄŸi zaman, farklı fikir ve düşüncelerin ortaya çıktığı zaman, veya yetki paylaşırken çatışma olduÄŸu zaman
• Topluluklar büyüdüğü zaman. Her katkıda bulunan insan birbirini tanımaz, ve baÅŸka birisinin projeye olan önemini algılayamaz - bu nedenle (zaten halihazırda mevcut olmayan) iliÅŸkileri korumaya çalışmaz. Küçük topluluklara nazaran vikipedistlerin itibarına veya ününe önem verilmez.
• Bazen projeye nezaketsiz kullanıcılar katılabilir.

Çoğu zaman tartışma anında veya tartışmanın uzadığı durumlarda, hakaret içeren sözler sarfedilebilir. Hatalı bir şekilde, tartışmayı sona erdirmek için hakaret edilebilir. Hakaret eden şahsın yaptığı davranıştan dolayı sonradan pişman olmasına sıkça rastlanır. Bu da rahatsızlık veren sözleri ortadan kaldırmak için iyi bir sebeptir.

Bazı durumlarda, suçlu şahıs bilerek kötü davranışta bulunur. Bunu, karşısındakinin dikkatini konudan çevirmek veya onu konudan ve hatta projeden uzaklaştırmak için yapabilir. Hatta karşısındaki kişiyi nezaketsizliğe sürükleyip kullanıcının engelliler listesine eklenmesini sağlamak için de bu davranışları sergileyebilir. Bu tip durumlarda, suçlu şahsın pişmanlık duyması veya özür dilemesi ihtimali pek yüksek değildir.

Bir ek not olarak da bilinmelidir ki, bazı editörler (maddeyi değiştiren kişiler) kendileri böyle bir davranışta bulunmasalar bile, insanları kasten nezaketsizliğe itebilirler.

[değiştir] Neden zararlı sayılır?

• Ä°nsanları mutsuz yapar, sonuçta vazgeçirtebilir veya uzaklaÅŸtırabilir.
• Ä°nsanları öfkelendirir, ve sonuçta yapıcı olmayan veya nezaketsiz yorumlar sergilenebilir.
• Ä°nsanlar güvenini kaybeder, ve sonuçta tartışmalara çözüm getirmek zorlaşır.

[deÄŸiÅŸtir] Genel tavsiyeler

[değiştir] Vikipedi içinde nezaketsizliği engellemek

• Madde deÄŸiÅŸiminde veya kiÅŸiler arasında ortaya çıkan tartışmaları önleyiniz (madde deÄŸiÅŸiminde kısıtlamalar proje tarafından konulur - esasında topluluÄŸun verdiÄŸi bir karardır).
• Çirkin davranışlar sergileme ihtimali olan kiÅŸilerin Vikipedi'ye eriÅŸimini engelleyiniz (açıklığı azaltmak).
• Editörlerin sakinleÅŸmesini ve toparlanmasını saÄŸlamak için, ve çatışmanın daha büyük boyutlara ulaÅŸmaması için yanıtlar arasında geciktirme uygulayınız (maddeyi korumak veya tartışma esnasında geçici bir süre için editörlerin eriÅŸimini engellemek).
• Olumlu geri yanıtlar kullanınız (nezaketsizliÄŸe aynı biçimde nezaketsizce yanıt vermeyenleri kutlayınız).
• Olumsuz geri yanıtlar kullanınız (tartışma konusu olan editörün Vikipedi'yi terketmesini öneriniz ve gitmesine izin veriniz - editör hatalı olsa da, olmasa da).
• Toplu olarak baskı uygulayınız (kaba veya nezaketsiz davranış sergilenen her seferde yorumunuzu belirtiniz).
• Suçlu ÅŸahıs ve diÄŸer editörler arasında geçen çatışmanın kaynağını bulunuz - veya uzlaÅŸma saÄŸlayınız.
• Nezaketsiz davranışları tetikleyen maddeleri bazı ÅŸahısların deÄŸiÅŸtirmesini engelleyiniz.
• Yeni bir kural yaratıp uygulayınız - bazı kelimeler içeren ve bu kelimeleri belirli sayıda kullanan editörleri geçici bir süre engellenenler listesine taşıyınız.
• Editörlerin sorumluluk kabul etmeleri için kayıt olup kullanıcı adına sahip olmalarını öneriniz (ama bu genelde Vikipedi'ye uygun bir çözüm yolu olarak görülmüyor).
• Suçlu ÅŸahsın e-maillerini tarayınız, veya bazı sözler içeren mailleri tarayıp Vikipedi mail listelerine gönderilmelerini engelleyiniz.
• NezaketsizliÄŸin ve kabalığın böyle bir projede kaçınılmaz bir yan etkisi olduÄŸuna karar veriniz, ve varlığını kabul ediniz.

[deÄŸiÅŸtir] Etkisini azaltmak

• Her nezaketsiz yorumu, yapıcı ve sakinleÅŸtirici bir yorumla dengeleyiniz.
• Çirkin yorumlara karşılık vermeyiniz. Onları unutunuz. Yazanı da affediniz. Çatışmayı daha fazla sürdürmeyiniz. (bireysel bir yaklaşım)
• Madde deÄŸiÅŸikliklerini geriye çevirirken özetlerde bulunan kötü yorumları maskeyle (&bot=1) gizleyiniz.
• NezaketsizliÄŸin ve kabalığın böyle bir projede kaçınılmaz bir yan etkisi olduÄŸuna karar veriniz, ve varlığını kabul ediniz.

[değiştir] Nezaketsiz yorumları çıkartmak

• Olay çıkartan yorumları siliniz veya bu sözleri daha yumuÅŸak bir ÅŸekilde yazıp tartışma sayfasına ekleyiniz (bu çözüm tartışmalara yol açabilir, çünkü baÅŸkalarının sözlerini saptırmaya yakın bir davranıştır).
• Tartışma sayfalarında olay çıkartan yorumları siliniz (sayfanın geçmiÅŸinde halen göründükleri için ihtiyaç olduÄŸunda kolayca bulunabilir).
• Maddeyi geçmiÅŸteki haline deÄŸiÅŸtirirken &bot=1 ile maskeleyiniz. Son deÄŸiÅŸikliklere bakıldığında suçlu kullanıcının yaptığı deÄŸiÅŸiklikler gizli kalır (teknik bilgi gerektirir).
• Yapılan deÄŸiÅŸikliÄŸi tamamen ve kalıcı biçimde siliniz (teknik bilgi gerektirir).
• Mail listelerinde yapılan uygunsuz yorumları tamamen ve kalıcı biçimde siliniz (teknik bilgi gerektirir).
• Yapılan deÄŸiÅŸiklikleri özetleyen yorumları daha kibar sözlerle deÄŸiÅŸtiriniz (teknik bilgi gerektirir).

[değiştir] Arabuluculuk sürecinde nezaketsizliği idare etmek

Taraflardan biri hazır olmasa bile kişiler bazen anlaşmak için çaba sarfedebilirler. Örneğin, sorun madde içeriğinde bir noktaya ait ise, ve taraflar arasında halen hakaretli sözler söyleniliyorsa, tatsızlığı gidermek zorlaşır. Bu hakaretli sözlere son vermek en iyi başlangıçtır. Dolayısıyla taraflar arasında denge sağlanır ve açıklık ortaya çıkar.

[deÄŸiÅŸtir] NezaketsizliÄŸi anlatmak

Bazı editörler kendilerine söylenen kötü sözlerden bazen fazlaca etkilenebilir, ve çatışmanın asıl kaynağına odaklanamayabilirler. Yardımcı bir yaklayış sergilemek amacıyla onlara bu sözlerin hangi sebeplerden dolayı sarfedildiğini, nezaketsiz davranışların yanlış olduğunu ama yapılan yorumların arasında geçerli sayılacak nedenlerin de olduğunu anlatmak daha uygundur.

Kırılan şahıs, bu sözlerin sözcüğü sözcüğüne kullanılmadığını anlayıp, söylenilenleri unutabilir ve yorum yapan kişiyi de affedebilir.

[değiştir] Karşı çıkan kişinin yorumlarını farklı bir şekilde ifade etmek

Arabuluculuk sürecinin sonunda, arabulucu şahıs tartışan kişilere madde ve tartışma sayfalarında yer alan uygunsuz cümleleri silmelerini önerebilir. Editörler tartışma veya saldırı amacıyla yaratılmış maddeleri tamamen silmeye karar verebililer.

Benzer şekilde, münakaşa edenler birbirlerinden özür dilemeye karar verebilirler.

[değiştir] Özur dilenmesini önermek

Arabuluculuk çoğu zaman tarafların birbirine söyledikleri sözler yüzünden kırıldığı zaman ortaya çıkar. Özür dilemek, sorunu bir çözüme kavuşturmak veya taraflar arasında anlaşma sağlamak değildir. Daha da doğrusu özür, taraflar arasında geçen bir merasimdir ve barışı sağlamak için söylenen sözlerdir.

Bazı kişiler nezaketsiz davranışlara maruz kaldıkları için karşı taraftan özür bekleyebilirler. Bu nedenle aradaki uzlaşmayı sağlamak için samimi bir şekilde özür dilemek gereklidir. Söylenen özür affedilmeyi dilemenin bir yönergesidir.

[değiştir] Dış Bağlantılar

• Ä°ngilizce Vikipedi Civility politikası