Vikipedi, özgür ansiklopedi

Bu madde Azerbaycan Cumhuriyeti adlı ülke hakkındadır. Başlığın diğer anlamları için Azerbaycan (anlam ayrım) maddesine bakabilirsiniz.

Azərbaycan Respublikası' Azerbaycan Cumhuriyeti
Azerbaycan Bayrağı Azerbaycan Arması
Resmî dil	Azerice
Başkent	Bakü
Yönetim şekli	Cumhuriyet
Cumhurbaşkanı	İlham Aliyev
BaÅŸbakan	Artur Rasizade
Yüzölçümü	86.597 km² Dünya yüzeyinin 0,00054 ünü kaplar 111. en geniş ülke tarihi arazisi 500.850 km²
Nüfus	8.676.000 En kalabalık 89. ülke
Ulusal günler	18 Ekim 1991
Bağımsızlık	28 Mayıs 1918
Bütçe	400 milyar DOLAR USD
Para birimi	Azerbaycan Yeni Manatı
Saat dilimi - Yaz saati	EET (UTC+4) EEST (UTC+5)
Ulusal marş	Azərbaycan, Azərbaycan!
Trafik Kodu	AZ
İnternet alan adı	.az
Telefon kodu	+994

Azerbaycan resmî adıyla Azerbaycan Cumhuriyeti (Azerice: Azərbaycan Respublikası), Avrupa ve Asya kıtaları arasında, Güney Kafkasya'da ülkedir. Azerbaycan kuzeyde Rusya, kuzey batıda Gürcistan, güney batıda Ermenistan, güneyde İran ve güney batıda Nahçıvan'a komşu olarak Türkiye ile komşudur. Ülkenin doğu sınırını Hazar Denizi çizmektedir.

Konu başlıkları 1 Tarih 2 Coğrafi konumu 3 Demografik durumu 3.1 Yukarı Karabağ 3.2 Din 4 Siyasal ve sosyal yapılanmalar 5 Ekonomik ve sosyal yapı 6 Tarım ve Hayvancılık 7 Sanayi 8 Ulaşım 9 Eğitim 10 Sağlık 11 Sosyal Güvenlik 12 Karabağ Problemi 13 Resim Galerisi 14 İç bağlantılar 15 Kaynakça 16 Dış bağlantılar

[deÄŸiÅŸtir] Tarih

Ana madde: Azerbaycan tarihi

Eski zamanlardan Ortaçağ'a kadar, Azerbaycan terimi coğrafi olarak bugünkü Güney Azerbaycan için kullanmaktaydı. Bugün Kuzey Azerbaycan'ın, yani Azerbaycan Cumhuriyetinin, yerleştiği coğrafi arazi ise Albanya ve ya Aran gibi tanınmıştır. 12. yüzyılda İldenizlilerin kurmuş olduğu Azerbaycan Atabeyler Devleti bugünkü Kuzey ve Güney Azerbaycan topraklarını birleşik coğrafi, siyasi ve kültürel anlama getirmişdir.

Selçuklu Türkleri'nin Azerbaycan'da görülmeleri ise 1015-1021 yılları arasındadır. Sultan Alparslan zamanında Azerbaycan'da Türkmenler sayesinde Azerbaycan'ın Türkleşmesi kolay gerçekleşmistir. Azerbaycan daha sonra İlhanlılar'ın egemenliğine girmiş ve bir süre Altınordu Devleti'nin hakimiyetinde kalmış; Akkoyunlu ve Karakoyunlular döneminde Türk nüfusu bakımından en yoğun dönemini yaşamıştır. Daha sonra Azerbaycan'da Safeviler, Afşar ve Kaçarlar hüküm sürmüşlerdir.

Bundan sonra sırasıyla; Şeki, Gence, Bakü, Derbent, Kuba, Nahcivan, Revan, Tebriz, Urmiye, Erdebil hanlıkları dönemi başlamıştır.

Azerbaycan toprakları Rusların egemenliğine girdikten sonra Erivan'a ve Karabağ'a Ermeni'ler yerleştirilmeye başlanılmıştır.

Azerbaycan Türkleri, 1918 - 1920'de Kafkasya Kurultayı'nı toplamış ve 28 Mayıs 1918'de de ulusal Azerbaycan Devleti'ni kurmuşlardır. Bu devlet Orta Doğu'da ilk özerk cumhuriyet olmuştur. Ancak 1920'de Kafkasya ötesi Sosyalist Sovyet Cumhuriyetler Birliği'ne katılmak zorunda kalmıştır. 30 Eylül 1991'de SSCB çöküşüyle bağımsızlığını yeniden ilan etmiştir.

Azeriler Kafkasya bölgesinin en büyük Türk bölümünü oluşturmaktadır..

Bugüne kadar Kafkaslarda Türkçülük hareketlerinin merkezi hep Bakü olmuştur. Bu düşüncenin isim babaları Hüseyni Zade Ali, Ağaoğlu Ahmed, Ali Merdem Topçu Bey'dir.

Nahçıvan Azerice dersek Naxçıvan Azerbaycanın hep baş konsolosu olmuş ve de kurucusu Nahcıvan derken Azerbaycan Paytaxtı olması gereken yerdi]

[deÄŸiÅŸtir] CoÄŸrafi konumu

Azerbaycan 39° 24' kuzey enlemleri ile 44° 46' doÄŸu boylamları arasındaki coÄŸrafı bölgeye yerleÅŸmiÅŸtir. Sınırların uzunluÄŸu 3472 km dir. Azerbaycan'ın Ä°ran'la 765 km, Türkiye ile 15 km, Rusya ile 391 km, Gürcistan ile 471 km ve Ermenistan ile 1007 km sınırı vardır. Azerbaycan 657 metre deniz seviyesinden yüksektir ve topraklarının % 50'si daÄŸlık alanlardır. DaÄŸlık alanlar Büyük Kafkasya, Küçük Kafkasya ve Talış daÄŸlarından meydana gelmektedir. En yüksek yeri Bazardüzü 4466 metre'dir. Hinal dağı, Delidağı, Kedidağı önemli daÄŸlarıdır. Kura-Aras Ovası en büyük düzlüktür.

Azerbaycan iklimi dünyadaki 11 iklim çeşidinden 9 una sahiptir. Yıllık ortalama sıcaklığı 10 °C'nın üzerindedir. En büyük gölü 17,5 km² ile Hacıkabul Gölü'dür.

Azerbaycan'ın en uzun nehri 1364 km Hazar Denizi'ne dökülen Kura Nehri'dir. Aras ise 1072 km'dir.

[deÄŸiÅŸtir] Demografik durumu

Etnik Grup	Nüfus (1989)	Oran	Nüfus (1999)	Oran
Toplam	7.021.178	% 100	8.653.438	%100
Azeriler	5.805.000	% 82,7	8.205.500	% 95.6
Ruslar	392.300	% 5,59	141.700	% 1.78
Ermeniler	390.500	% 5,56	121.700	% 1.52
Lezgiler	171.400	% 2,44	178.000	% 2.24
Avarlar	44.100	% 0,63	50.900	% 0.64
Yahudi	30.700	% 0,44	8.900	% 0,11
DiÄŸer	187.200	% 2,64	246.700	% 3.11

Kaynak:^[1]

Ocak 1990 olaylarından sonra ülkede bulunan Rusların ve Karabağ'ın Ermeniler tarafından işgâlinden dolayı Ermeniler'in göçü yoğunlaşmıştır. Karabağ dışındaki Azerbaycan topraklarında artık hemen hemen hiç Ermeni yaşamamaktadır.

Toplam nüfus büyüme oranı %0,89'dur.

Yaş grubu - Toplam nüfustaki payı

• 0-14 - 33.0
• 15-29 - 28.9
• 30-44 - 17.7
• 45-59 - 12.0
• 60 + - 8.4

[değiştir] Yukarı Karabağ

• Yüzölçümü: 4.388 km²
• Nüfusu: 187.769 ( 1989 nüfus sayımı ; 145.403 kiÅŸi ermeni + 40.316 kiÅŸi türk + 2050 kiÅŸi diÄŸer milletler olmakla )

Azerbaycan toprağı olan Karabağ bugün Ermeni işgali altındadır ve yaklaşık bir milyon Azeri Ermenilerin baskıları sonucu bölgeden göç etmeye zorlanmıştır.

Ermeniler, tüm Birleşmiş Milletler ve Agit kararlarına rağmen işgal ettikleri bölgelerden çekilmemektedirler.

[deÄŸiÅŸtir] Din

Azerbaycan'da halkın %94'ü Müslümandır (çoÄŸunluÄŸu Åžii). Halkın geri kalanı ise (yaklaşık %4'ü) Hıristiyandır (çoÄŸunluÄŸu Rus Ortodoks Kilisesi, Gürcü Ortodoks Kilisesi ve Malakan). Çok küçük bir bölümü ise Yahudidir.

[değiştir] Siyasal ve sosyal yapılanmalar

Azerbaycan'da faaliyetini sürdüren önemli partiler şunlardır:

1. Yeni Azerbaycan Partisi (İktidâr)
2. Anavatan Partisi
3. Milli Müsavat Partisi
4. Halk Cephesi
5. Milli Ä°stiklal Partisi
6. Sosyal Demokrat Parti
7. Bağımsız Demokrat Parti
8. Milli Muhabbet Partisi
9. Tövbe Partisi
10. Halk partisi
11. YeÅŸiller Partisi
12. Demokrat Partisi
13. Demokratik Islahatlar Partisi
14. Ãœmid Partisi

[değiştir] Ekonomik ve sosyal yapı

1991'de bağımsızlığını aldıktan sonra, özellikle geçiş döneminin ilk yıllarında ekonomik alanda düşüşler olmuş ve para birimi olarak Manat'a bağlı kalmıştır. Ancak, Azerbaycan verimli tarım arazileri, doğalgaz, petrol ve demir cevheri bakımından zengin kaynaklara sahip bulunmaktadır. Ham petrol üretimi 2006' da günlük 600,000 varile ulaşmıştır.

Doğal gaz üretimi ise 1991 de 11 milyon m³ dur. Toplam doğalgaz rezervi 2 trilyon metreküp, petrol rezervlerin de 8 milyar varil olduğu savunulmaktadır. Ayrıca, petrokimya, yiyecek, giyim gibi hafif sanayi de vardır.

• Turizm potansiyeli yüksek bir cumhuriyettir.
• Bankacılık ve sigortacılık geliÅŸme süreci göstermektedir.
• En önemli ihracatı petroldur.
• Petro-kimya ürünleri de ihracatta önemli yer tutmaktadır.

ayrıca inşaat sektöründe farklı gelişmeler olmuştur

• Ä°lk teleferik 2007 yılında Balakende hizmete açılmıştır.

[değiştir] Tarım ve Hayvancılık

Azerbaycan'ın yüzde 7'si tarıma elverişli topraklara sahiptir. Bu tarım topraklarının büyük bölümü de Kura ve Aras nehirleri etrafındadır ve ülkede, tarım büyük ölçüde sulamaya dayanmaktadır. Yetiştirilen başlıca ürünler tahıl, meyve, pamuk, çay, tütün ve üzümdür. Ayrıca, dut ağacından yılda 5.000 ton ipek kozası elde edilmektedir.

Azerbaycan tarımında ve ekonomisinde hayvancılığın da önemli yeri bulunmaktadır. En son verilere göre Azerbaycan'da 1,5 milyon sığır, 5 milyon koyun, 30 milyon kümes hayvanı bulunmaktadır. Arıcılık gelişmiştir.

[deÄŸiÅŸtir] Sanayi

Azerbaycan'da sanayi sektörü net maddi üretimin % 48,3 (1992 tahmini) oluÅŸturmaktadır.

• Ağır Sanayi: Enerji, Metalurji, Makina, îmal, Kimya, Orman Ãœrünleridir.
• Hafif Sanayi: Dokuma, dikiÅŸ, deri, kürk, kunduradır.

[değiştir] Ulaşım

Azerbaycan gelişmiş bir ulaştırma sistemine sahiptir.

• Demiryolu: 2.090 km.
• Kara UlaÅŸtırması: Karayolu 30.400 km.
• Deniz UlaÅŸtırması: Hazar Denizi yoluyla yapılır.
• Hava ulaÅŸtırması:Bakü hava limanından yapılmakta olup Ankara, Ä°stanbul, Londra, Paris, Moskova, TaÅŸkent, Astana, BiÅŸkek, Pekin,Dubai,Milano,Kiev gibi dünyanın diÄŸer bölgeleriyle baÄŸlantılıdır.

[deÄŸiÅŸtir] EÄŸitim

Azerbaycan'da eğitimin tüm diğer Türk devlet ve topluluklarına göre çok ileri düzeyde olduğu görülür. 1991 istatistiksel verilere göre 4.775 okulda 1.503.000 öğrenci okumaktadır. Bugün okul sayısı 5.000'e, öğrenci sayısı 1.600.000'e ulaşmıştır.

Azerbaycan'da 6.500 kültür tesisi, 4.605 kütüphane, 125 müze, 125 müzik okulu, 43 halk tiyatro salonu, 3.680 kültür evi bulunmaktadır. Okuma yazma oranı %97,5'tir. Bakü-Azerbaycan Devlet Ãœniversitesi ve baÄŸlı enstitüleri bütün bilimsel, teknik, saÄŸlık, sanat kollarında eÄŸitim-öğretim yapmaktadır. Çok sayıda yabancı öğrenci bulunmaktadır Türk öğrencilerin sayısı her geçen gün artmaktadır

[değiştir] Sağlık

Azerbaycan'da sağlık hizmetleri verilirken üçlü bir sistem uygulanmaktadır.

1. İlk müdahale sağlık memurlarıyla yapılmakta,
2. Bunların yetersiz kalması halinde hastalar, hastahanelere gönderilmekte,
3. Hastahanelerin yetersizliği durumunda ise hastalar üniversitelerdeki araştırma hastahanelerine yollanmaktadır.

Böylece Azerbaycan halkı eşit biçimde sağlık hizmetlerinden yararlanmaktadır.

[değiştir] Sosyal Güvenlik

Azerbaycan'da sosyal güvenlik ağı maliyetleri oldukça yüksek olup, GSMH % 18'ini tutmaktadır. Emeklilik yaşı olarak kadınlarda 55 yaÅŸ, erkeklerde ise 60 yaÅŸ koÅŸulu aranmaktadır.

Bugün Azerbaycan Cumhuriyeti ekonomik bağımsızlık kavramını benimsemiş ve 1991'den sonrada serbest piyasa ekonomisine geçerek dünyayla bütünleşmek istemiştir.

Ayrıca, özel mülkiyete izin verilmiş, borsa yasası çıkarılmış, devlet tahvilleri hazırlanmış, toprak kanunu ile topraksız çiftçiler topraklandırılmıştır. Kendi merkez bankasını kurmuş, düzenli bir vergilendirmeyi getirmiş ve ülkeye yabancı sermaye akışını sağlamıştır.

Birleşmiş Milletler, Agit, IMF gibi kuruluşların da üyesidir.

[deÄŸiÅŸtir] KarabaÄŸ Problemi

Ana madde: Karabağ Savaşı

1986'da Ermenistan Azerbaycan'nın Dağlık Karabağ bölgesini kontrol altına alıp kendi topraklarına katmaya çalışmaktadır. 1988 Ocak ayında, Ermenistan Rusya'nın yardımı ile Azerbaycan'a karşı baskısını arttırdı.^{[kaynak belirtilmeli]} 6 Mayıs 1989 tarihli Sovyetler Birliği Bakanlar Kurulunun kararı ile Dağlık Karabağ yönetiminde görevli olan bütün Azerbaycanlılar bölgeden çıkarıldı. 30 Kasım 1989'da Еrmenistan Meclisi SSCB’nin onayı ile Karabağ'ı kendi topraklarına katma kararı aldı. 20 Ocak 1990’da Sovyet yönetimi aldığı kararla ordusunu sürerek Azerbaycan'da saldırdı. 8 Ağustos 1991'de Еrmenistan’da bulunan son Azeri köyü olan Nüvedi de boşaltıldı. ^{[kaynak belirtilmeli]}

[deÄŸiÅŸtir] Resim Galerisi

Bakü (Dağüstü parkından görünüş)

Fuzuli heykeli

Saadet sarayı

Hükümet sarayı

[değiştir] İç bağlantılar

• BTC
• BTAK
• Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri
• Yeni Manat

[değiştir] Kaynakça

[değiştir] Dış bağlantılar

• Azerbaycan hakkında bilgi ve tanıtım videosu
• APA Haber Ajansı - Azerbaycan Haberleri
• Kadim CoÄŸrafyanın Genç Ãœlkesi
• AzÉ™rbaycanın tarihi
• Azerbaycan hakkında akademik bir çalışma
• Azeri.Net | Azerbaycan Müzik ve Video Portalı
• Azerbaycan Ekonomisi
• A-Z - Azerbaycan
• Azerbaycan Katalogu
• Bağımsız Azadliq Gazetesi
• Transcontinental Nations