Avarlar
Vikipedi, özgür ansiklopedi
- Bu madde Orta Asya kökenli bir halk olan Avarlar hakkındadır. Avarların kurduğu devlet için Avar Kağanlığı maddesine ve diğer anlamlar için Avar maddesine bakabilirsiniz.
Avarlar, (Yunanca: Άβαροι, Ουαρχωννιται; Latince:Avari) Orta Asya kökenli göçebe kabile. 6. yüzyılda Orta ve Doğu Avrupa'da görünmeye başlamışlar, Pannonia Ovası'nda Avar Kağanlığı'nı kurmuşlardır. 9. yüzyıla kadar Pannonia Ovası'na egemen olmuşlardır. Avarlar çok yüksek örgütlenmiş ve güçlü çeşitli göçebelerden oluşan, Türk çekirdekli soylu göçebelerden bir ana hükmetmedeni (Kağan) olan bir birliktir.[1]
Konu başlıkları |
[değiştir] Köken
Avarların kökenleri belirsizdir. Avarlar hakkındaki bilgiler öncelikle Bizanslı tarihçi Menander Protector ve Theophylact Simocatta (Yunanca: Theophylaktos Simokates)'nın çalışmaları ile ortaya çıkmıştır. Tarihçi András Róna-Tas'ın araştırmalarına göre Avarlar, eski çağlarda Orta Asya'daki birkaç kabilenin kaynaşması sonucu oluşmuştur.[2] Alman Dilbilimcisi Harald Haarmann'a göre Avarlar kesin bir Türk ulusu'dur.[3] Encyclopædia Iranica'ya göre Avarlar ve daha sonra Moğollar gibi Śyän-bi (Çince: basit: 鲜卑; geleneksel: 鮮卑; pinyin: Xiānbēi; Wade-Giles: Hsien-pei; Sien-pi) göçebe birliğidir, böylece "İlk defa tarihsel olarak kanıtlanmış Moğol kabilesidir".[4] Bir başka kaynaklara göre Śyän-bi etnik kökeni hala bilinmemektedir.[5]
Avrupalıların da Arap ve Bizans kaynaklarına dayanarak Avar adını verdiği bu kavmi Göktürkler Apar olarak adlandırmıştır. Apar adı karşı koyan manasına gelmektedir. Çinlilerin Juan-Juan, Rouran veya Cücen (柔然, 蠕蠕, 芮芮, 茹茹, 蝚蠕) dedikleri kavim ile aynı olup olmadığı kanıtlanmamaktadır.
[değiştir] Tarih
[değiştir] Avrupa'ya geliş
Avarlar, 555 yıllarında Göktürk'lerin baskısından kurtulmak için batıya doğru Ukrayna meralarına gelmiştir. Batıya doğru göç eden Avarlar bugünkü Romanya'ya gelmişlerdir. Bu dönemde kağanları Bayan'dır. Avarlar, Bizans ile ilk temsası 558/559'un kışı yapmıştır. 558 yılında Bizans İmparatorluğu, Avarları paralı askerler olarak kiralayınca, Avarlar Bizans sınırlarını korumuşlar ve birçok Balkan topluluğunu yağmalamıştır. Avarlar, Tuna Nehri'nin güneyindeki topraklara yerleşmek istemişler fakat buna Bizans karşı çıkmıştır. 562 yılında Tuna havzasına yerleşmişlerdir.
[değiştir] Avar Kağanlığı
- Ana madde: Avar Kağanlığı
562 yılında Tuna havzasına yerleşen Avarlar, Balkanları denetimi altına almışlar ve bu topraklarda Avar Kağanlığı'nı kurmuştur. Bayan Kağan, hemen hemen bütün Bulgar, Slav ve Cermen kabileleri üzerinde üstünlük kurmuştur.[6] 567 yılında Avar Kağanlığı, Gepidlere karşı Lombardlar ile ittifak kurmuştur ve ardından Gepid Krallığı'nı ortadan kaldırmıştır. Ardından 568 yılında Lombardların Alplerden kuzey İtalya'ya göç etmelerini sağlamışlardır.
Avar Kağanlığı'nın en önemli askeri faaliyeti, 619 ve 626 yıllarında İstanbul'u kuşatmaları olmuştur. İkinci kuşatma Sasani İmparatorluğu ile ortaklaşa yapılmıştır. Her iki kuşatmanın da başarısızlıkla sonuçlanmıştır. 791 yılında Frank kralı Şarlman'ın yaptığı akınları sonucu Avar Kağanlığı 803 yılında yıkılmıştır.[7]
[değiştir] Dil
Avarların dili hakkında çok az delilleri mevcut olup sadece bir takım isim ve kelimeler geriye kalmıştı. Araştırmacıların ortak görüşüne göre, Moğol ya da Türkî dilin ve ya ikisinin kullanıldığı ve 9. yüzyıl başlarında Slavlaştığı düşünülmektedir. Ölü bir dil olan Avrasya Avarcası, bugün Ogur-Türkçe altgrubuna ait olarak sınıflandırılmakta ve Kafkasya'da konuşulan Avarca'dan ayrılmak için Avrasya Avarcası veya Türk Avarcası olarak adlandırılmaktadır.[6] Fakat çoğu bilim insanı bu dilin Moğol dillerine bağlı olduğunu saymıştır. Rus dilbilimci Eugene Helimsky, Avrasya Avarcası'nı Mançu-Tunguz Dilleri'ne bağlı olarak kabul etmiştir.[8] O. A. Mudrak, Z.Gombots ve J. Nemet gibi bilginlere göre Avrasya Avarcası, Türkçeye yakın bir dildir.[9]
[değiştir] Din
410 yılında Avarların kontrolündeki Harezm'de o yıllara ait Musa'nın din hükümlerini içeren bir kalıp bulunmuştur. Avarların Karpat havzasındaki mezarlarında Yahudi kültürünün özellikleri vardır.
[değiştir] Notlar
- ^ Southeastern Europe in the Middle Ages 500-1250. Florin Curta
- ^ Hungarians and Europe in the Middle Ages (Orta Çağ'da Macarlar ve Avrupa). CEU press
- ^ Harald Haarmann: Awaren, Artikel in: Lexikon der untergegangenen Völker, München 2005, sayfa 65
- ^ K.H. Menges: Altaic people, in: Encyclopaedia Iranica, Bd. 1 (1985), sayfa 908–912, Online Edition (LINK)
- ^ Wolfgang-Ekkehard Scharlipp Die frühen Türken in Zentralasien, 1992, S. 10
- ^ a b Pohl 1998:18.
- ^ Kemal Kara "Liseler için Genel Türk Tarihi" sf. 71,73, Serhat Yayınları Yayınları.
- ^ Eugene Helimsky "языковой компонент в Аварском каганате и славянская этимология", Uluslararası Slavist Kongresi, Ljubljana, 15 - 21 Ağustos, 2003.
- ^ К.Гюнер: Авары были тюрки. К истории Аварского народа и каганата (Rusça). Centrasia.ru
[değiştir] Kaynakça
- Mitochondrial DNA and Y-Chromosome Variation in the Caucasus (2004) (İngilizce)
- Awaren (Almanca)
- Walter Pohl, Conceptions of Ethnicity in Early Medieval Studies (İngilizce)