కడప

వికీపీడియా నుండి

ఇక్కడికి గెంతు: పేజీకి సంబంధించిన లింకులు, అన్వేషణ

ఈ వ్యాసం కడప పట్టణం గురించి. కడప మొత్తం జిల్లా కొరకు, కడప జిల్లా చూడండి.

ఈ వ్యాసం కడప పట్టణం గురించి. మరికొన్ని సంబంధిత వ్యాసాలు కొరకు, కడప (అయోమయ నివృత్తి) చూడండి.

?కడప ఆంధ్ర ప్రదేశ్ • భారతదేశం
కడప
అక్షాంశరేఖాంశాలు: 14°29′N 78°49′E / 14.48, 78.81
టైం జోన్	భాప్రాకా (గ్రీ.కా+5:30)
విస్తీర్ణం	15,359 కి.మీ² (5,930 చ.మై)
ముఖ్య పట్టణము	కడప
ప్రాంతం	రాయలసీమ
జనాభా • జనసాంద్రత • పట్టణ • మగ • ఆడ • అక్షరాశ్యత శాతం • మగ • ఆడ	2,573,000 (2001) • 168/కి.మీ² (435/చ.మై) • 600000 • 1303000 • 1270000 • 64.02 • 76.98 • 50.76

అక్షాంశరేఖాంశాలు: 14°29′N 78°49′E / 14.48, 78.81 కడప - ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రములోని రాయలసీమ ప్రాంతమునకు చెందిన జిల్లా. సుప్రసిద్ధ వాగ్గేయకారుడు మరియు సంకీర్తనాచార్యుడయిన అన్నమయ్య, ఆంధ్ర కవితా పితామహుడు అల్లసాని పెద్దన, తెలుగు జాతీయ కవి వేమన, తొలి తెలుగు కవయిత్రి తాళ్ళపాక తిమ్మక్క, మరో ప్రసిద్ధ కవయిత్రి మొల్ల, మహోన్నతమైన యోగి శ్రీ పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామి, అయ్యలరాజు రామభద్రుడు ఈ జిల్లాకు చెందినవారే. ప్రపంచ ప్రఖ్యాత సురభి నాటక సమాజం ప్రస్థానం 1885లో కడప జిల్లా సురభి గ్రామంలో 'కీచక వధ'నాటక ప్రదర్శనతో మొదలయ్యింది. ఈ సమాజ వ్యవస్థాపకుడు వనారస గోవిందరావు. కడప జిల్లా బెరైటీస్(ముగ్గురాయి) గనులు మరియు కడప బండలకు ప్రసిద్ధి చెందినది. కడప జిల్లాకు తూర్పున నెల్లూరు, పశ్చిమాన అనంతపురం మరియు దక్షిణాన చిత్తూరు జిల్లాలు కలవు. కర్నూలు మరియు ప్రకాశం జిల్లాలు ఉత్తరాన సరిహద్దులు. పూర్వము ఈ జిల్లాకు హిరణ్యదేశమని పేరు కలదు. ఈ ప్రదేశము పల్లవులు, తెలుగు చోళులు, కాకతీయులు, విజయనగర రాజులు,గండికోట పెమ్మసాని నాయకులు, నిజాము నవాబులు,సిద్ధవటం నుంచి పరిపాలించిన మట్లి రాజులు, మరియు కడప నవాబుల చే పరిపాలించబడినది. అసలు తెలుగు ఇక్కడే పుట్టినది అని చెప్పటానికి చాలా అధారాలు వున్నాయి^{[ఆధారం కోరబడినది]}.

ప్రస్తుతం ఈ జిల్లాకి చెందిన శ్రీ వై.ఎస్.రాజశేఖర రెడ్డి గారు రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు.

[మార్చు] జిల్లా గణాంకాలు

రెవెన్యూ డివిజన్లు (3): కడప, రాజంపేట, జమ్మలమడుగు
లోక్‌సభ స్థానాలు (2): కడప, రాజంపేట
శాసనసభ స్థానాలు (11): కోడూరు, రాజంపేట, రాయచోటి, లక్కిరెడ్డిపల్లె (పునర్విభజనలో ఈ నియోజకవర్గము రద్దు చేయబడినది.), కడప, బద్వేల్, మైదుకూరు, ప్రొద్దుటూరు, జమ్మలమడుగు, కమలాపురం, పులివెందుల.
కడప ను హీర్యణ కశ్యపుని రాజ్యము.

[మార్చు] భౌగోళికము

Climate: Tropical

ఉష్ణోగ్రత శ్రేణి:
- వేసవికాలము: 30°C. - 44°C. (దాదాపు 81.56F - 119.6F)
- శీతాకాలము: 21°C. - 30°C. (దాదాపు 57F - 81.56F)
వర్షపాతము: 695 మి.మీ (Seasonal)

నదులు: పెన్న, చిత్రావతి, కుందేరు, పాపాఘ్ని, సగిలేరు మరియు చెయ్యేరు.
కొండలు: శేషాచలం కొండలు ఈ జిల్లాలో విస్తారంగా వ్యాపించి ఉన్నాయి. వాటిని పాలకొండలని, నల్లమల కొండలని, వెలికొండలని, ఎర్రమల కొండలని పిలుస్తారు.
ముఖ్య పట్టణములు:కడప, ప్రొద్దుటూరు,మైదుకూరు,రాజంపేట మరియు రాయచోటి
పర్యాటక కేంద్రాలు: కడప, సిద్ధవటం, నందలూరు, మస్జీద్-ఏ-ఆజమ్, మైలవరం, గండికోట, వేయి నూతుల కోన, చిన్మయారణ్యం మరియు చాంద్ పీరా గుంబద్,
పుణ్య క్షేత్రాలు: దేవుని కడప,పుష్పగిరి, నాగెసులకొండ,సిద్దయ్య స్వామి మఠం,దుంపలగట్టు,ఆస్తాన్-ఎ-మగ్దూమ్ ఇలాహి (పెద్ద దర్గా), ఆస్తాన్-ఎ-షామీరియా (షామీరియా దర్గా), సెయింట్ మేరీ కేథడ్రాల్, తాళ్ళపాక, పుష్పగిరి, గండి క్షేత్రం, ఒంటిమిట్ట, నందలూరు సౌమ్యనాథాలయాలు, అత్తిరాల, వెల్లాల, దానవులపాడు, జ్యోతి, జమ్మలమడుగు, ప్రొద్దుటూరు దేవాలయాలు మరియు కందిమల్లాయపల్లెలోని పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామి మఠము.

అటవీ సంపద: జిల్లాలోని అటవీ ప్రాంతము కలప సమకూర్చడమే కాక దేశానికి విదేశీమారకము తెచ్చిపెట్టే ఎర్రచందనము జిల్లాలోనే లభ్యమవుతుంది. ప్రపంచంలో మరెక్కడా కనిపించకుండా ఆంతరించి పోయిందనుకున్న కలివికోడి ఇక్కడి శ్రీ లంకమల్లేశ్వర అభయారణ్యంలో కనిపించింది. సింహాలు, చిరుతపులులు, మెదలయిన వన్యప్రాణులు ఈ అడవులలో నివసిస్తున్నాయి.

నీటి పారుదల: తుంగభద్ర నది మీద సుంకేశుల డ్యామ్ వద్ద మొదలై కడప-కర్నూలు(కె.సి)కెనాల్ కడప మరియు కర్నూలు జిల్లాల ద్వారా ప్రవహిస్తూ 4000 నాలుగు వేలు హెక్టేర్ల సాగుభూమికి నీటిని సమకూరుస్తున్నది. సాగునీటి పారుదల కొరకు హంద్రీ-నీవా సుజల స్రవంతి ప్రాజెక్టు మరియు పులివెందల కాలువ నిర్మాణములో ఉన్నవి. బుగ్గవంక నది మీద ఇప్పపెంట గ్రామము వద్ద పుల్లల మడుగు జలాశ్రయము నిర్మించబడినది. గాలేరు-నగరి సుజల స్రవంతి కాలువ, జిల్లాలో త్రాగునీటికి ముఖ్య ఆధారము. మాధవరం చేనేత పరిశ్రమ జిల్లాకు ఆదాయము తెచ్చిపెట్టే ఒక ముఖ్య ఆధారము.

వ్యవసాయం: వరి, సజ్జ, జొన్న, రాగి వంటి ఆహార ధాన్యాలు, మామిడి, చీని, బొప్పాయి వంటి పండ్ల తోటలు, చెఱకు, పసుపు వంటి వాణిజ్య పంటలు పండుతున్నాయి. చెన్నూరు తమలపాకులు ఇతర రాష్ట్రాలకు ఎగుమతి అవుతున్నాయి.

ఖనిజాలు-పరిశ్రమలు: కడప జిల్లాలో ప్రపంచంలో మరెక్కడా లభించనంత ముగ్గురాయి (బెరైటీస్) మంగంపేట గనుల్లో లభిస్తోంది. పులివెందుల ప్రాంతంలో రాతినార తీస్తున్నారు. నాప రాళ్ళకు కడప పెట్టింది పేరు. యర్రగుంట్ల ప్రాంతంలో సిమెంటు పరిశ్రమ విస్తరిస్తోంది. ముద్దనూరు దగ్గర ఏర్పాటైన రాయలసీమ థర్మల్ పవర్ ప్రాజెక్టు మెగాపవర్ ప్రాజెక్టు అయ్యే దిశగా పురోగమిస్తోంది.

ధార్మిక వ్యవస్థకు పునాదులైన ఎన్నో దేవాలయాలు, క్షేత్రాలు, తీర్థాలు ఈ జిల్లాలో ఉన్నాయి. రాజులు, రాజ్యాలు అంతరించినా ఆనాటి చరిత్రకు గుర్తులుగా గండికోట, సిద్ధవటం కోటలు మిగిలి ఉన్నాయి. ప్రకృతి రమణీయాలైన కొండలు, కోనలు, చందన వృక్షాలు, వన్యమృగాలు ఈ జిల్లాలో ఉన్నాయి.

[మార్చు] చరిత్ర

కడప జిల్లా చరిత్ర చాలా ప్రాచీనమైనది. క్రీ.పూ. 274-236 ప్రాంతంలో అశోక చక్రవర్తి ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించాడు.ఆ తరువాత శాతవాహనులు పాలించారు. శాతవాహనుల నాణేలు పెద్దముడియం, దానవులపాడు గ్రామాల్లో దొరికాయి. క్రీ.శ. 250-450 ప్రాంతంలో పల్లవరాజులు పాలించారు. ఇంకా రాష్ట్రకూటులు, చోళులు, కళ్యాణి చాళుక్యులు, వైదుంబులు, కాకతీయులు మొదలైన రాజవంశాలు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించాయి. క్రీ.శ. 1336-1565 కాలంలో విలసిల్లిన విజయనగర సామ్రాజ్యంలో కడప జిల్లా ఒక భాగం. గండికోట ను పాలించిన పెమ్మసాని నాయకులు విజయనగర రాజులకు సామంతులుగా విధేయులై పేరుప్రఖ్యాతులుపొందారు. నంద్యాల రాజులు, మట్లి రాజులు కూడ ఈ ప్రాంతం మీద పెత్తనం సాగించారు. విజయనగర పతనం తర్వాత గోల్కొండ నవాబులు, బీజాపూరు సుల్తానులు, ఔరంగజేబు మొదలైన మహమ్మదీయ రాజులు పాలించారు. క్రీ.శ. 1710 ప్రాంతంలో అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ కడపలో కోటను నిర్మించాడు. నవాబుల తర్వాత పాళెగాళ్ళు విజృంభించారు.

ఆ తరువాత ఈస్టిండియా కంపెనీ ఈ ప్రాంతం మీద ఆధిపత్యం వహించింది. సర్ థామస్ మన్రో కడప జిల్లా కలెక్టరు గా పని చేశాడు. పాలెగాళ్ళను అణచాడు. రైత్వారీ విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. ఈ ప్రాంతపు అభివృద్ధికి తెల్లదొరలు కొంతవరకు కృషి చేశారు. మన్రో ఈ ప్రాంతపు దేవాలయాల అభివృద్ధికి మడిమాన్యాలిచ్చాడు. సి.పి.బ్రౌన్ తెలుగుభాషను సముద్ధరించాడు. మనుచరిత్ర, వసుచరిత్ర వంటి తెలుగు కావ్యాలను ముద్రించాడు. మూడు వేలకు పైగా వేమన పద్యాలను సేకరించాడు. వాటిని ఇంగ్లీషులోకి అనువదించి అచ్చు వేయించాడు. ఇక కల్నల్ మెకంజీ గ్రామాల చరిత్రను సేకరించి కైఫియత్తుల పేరుతో భద్రపరిచాడు.

[మార్చు] పర్యాటక ఆకర్షణలు

[మార్చు] సంగ్రహాలయం

భగవాన్ మహావీర్ ప్రభుత్వ సంగ్రహాలయం, కడప

[మార్చు] చారిత్రక కట్టడాలు

చాంద్ పీరా గుంబద్, కడప
గండికోట దుర్గం, గండికోట

[మార్చు] పుణ్య క్షేత్రాలు

దేవుని కడప, కడప
బ్రహ్మంగారిమఠం
మస్జీద్-ఏ-ఆజమ్, కడప
పుష్పగిరి దేవాలయాలు
శ్రీ కోదండ రామస్వామి దేవాలయము, ఒంటిమిట్ట
తాళ్ళపాక దేవాలయాలు
అత్తిరాల, రాజంపేట
గండి ఆంజనేయస్వామి దేవాలయము, వేంపల్లె
సౌమ్యనాథాలయం, నందలూరు
నామాలగుండు,కనంపల్లె

[మార్చు] వన్యప్రాణులు

శ్రీ లంకమల్లేశ్వర వన్యప్రాణి సంరక్షణాలయము, లంకమల్లేశ్వరము
శ్రీ వేంకటేశ్వర వన్యప్రాణి సంరక్షణాలయము, రాజంపేట

చేరుకొను విధము : కడప, రాష్ట్ర రాజధాని హైదరాబాదుకు 405 కి.మీ దూరమున ఉన్నది.

[మార్చు] మండలాలు

భౌగోళికంగా కడప జిల్లాను 51 రెవిన్యూ మండలాలుగా విభజించినారు^[1].

31 కడప

[మార్చు] మూలాలు

↑ పంచాయత్ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ వెబ్‌సైటులో కడప జిల్లా తాలూకాల వివరాలు. జూలై 26, 2007న సేకరించారు.

[మార్చు] బయటి లింకులు

చూ • చ • మా ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ విషయాలు · చరిత్ర · రాజకీయాలు · తెలుగు ప్రజలు
రాజధాని	హైదరాబాద్
జిల్లాలు	అనంతపురం · అదిలాబాదు · కడప · కరీంనగర్ · కర్నూలు · కృష్ణ · ఖమ్మం · గుంటూరు · చిత్తూరు · తూర్పు గోదావరి · నల్గొండ · నిజామాబాదు · నెల్లూరు · పశ్చిమ గోదావరి · ప్రకాశం · మహబూబ్ నగర్ · మెదక్ · రంగారెడ్డి · వరంగల్ · విజయనగరం · విశాఖపట్నం · శ్రీకాకుళం · హైదరాబాదు
ప్రధాన నగరాలు	హైదరాబాదు · విశాఖపట్నం · విజయవాడ · తిరుపతి · వరంగల్ · గుంటూరు · రాజమండ్రి · కాకినాడ · నెల్లూరు · కర్నూలు · అనంతపురం · ఏలూరు · మచిలీపట్నం · కరీంనగర్ · కడప · ఖమ్మం · నిజామాబాదు · మహబూబ్ నగర్

"http://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%95%E0%B0%A1%E0%B0%AA" నుండి వెలికితీశారు

వర్గాలు: ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు | మూలాలు లేని వాక్యాలు కల వ్యాసాలు | మూలాలు లేని వాక్యాలు కల అన్ని వ్యాసాలు | ఆంధ్ర ప్రదేశ్ నగరాలు మరియు పట్టణాలు | కడప జిల్లా రైల్వేస్టేషన్లు