Zakon kawalerów mieczowych
| Kawalerowie mieczowi | |
 |
|
| Pełna nazwa | Inflancki Zakon Rycerzy Chrystusa |
| Nazwa łacińska | Fratres militiae Christi de Livonia |
| Kościół | Kościół katolicki |
| Założyciel | Albert von Buxhövden |
| Data założenia | 1202 |
Zakon kawalerów mieczowych (łac. Fratres militiae Christi de Livonia, niem. Brüder der Ritterschaft Christi) inne nazwy: zakon liwoński, kawalerowie mieczowi, rycerze chrystusowi, rycerze mieczowi - niemiecki zakon rycerski w Inflantach (Łotwa i Estonia), w Rydze na Łotwie założony przez biskupa ryskiego Alberta von Buxhövdena w 1202 r. w oparciu o regułę templariuszy dla obrony i rozszerzania swojej diecezji.
Od początku starali się wyzwolić z zależności biskupiej. W 1218 r. biskup Albert wezwał na pomoc Duńczyków, króla Waldemara II, który przeszedł na stronę zakonu, zajmując północną Estonię.
Po ciężkiej klęsce poniesionej z Bałtami w bitwie pod Szawlami w 1236 r. kawalerowie mieczowi połączyli się w roku 1237 z zakonem krzyżackim, przejmując ich regułę, ale zachowując w Inflantach własną administrację. W szczytowym momencie swojego rozwoju zakon liczył do 180 braci-rycerzy. 5 kwietnia 1242 książę nowogrodzki Aleksander Newski zadał im ciężką klęskę w bitwie na zamarzniętym jeziorze Pejpus. Przegrana zaprzepaściła próbę skierowania ekspansji zakonu na ziemie ruskie.
W latach 1288-1290 udało im się podbić północnych Bałtów: Kurów, Zemgałów, Letgałów i estońskich Liwów. W 1346 r. zakon wykupił Estonię od króla duńskiego Waldemara IV Atterdaga.
Dążenie zjednoczonych zakonów do trwałego połączenia swych ziem przez podbicie Żmudzi doprowadziło do kolejnych wojen z Litwą, a w konsekwencji do sojuszu polsko-litewskiego i osadzenia Jagiellonów na polskim tronie. Wobec osłabienia Krzyżaków po klęskach w wojnach z Polską i Litwą dwieście lat po zjednoczeniu doszło do rozłamu obu zakonów.
W 1554 zakon kawalerów mieczowych sprzymierzył się z Rosją, podpisując upokarzający pokój, na mocy którego wyrzekł się związków z Polską i Litwą, zobowiązując się płacić państwu moskiewskiemu trybut z Dorpatu. W obawie przed interwencją moskiewską kawalerowie mieczowi uwięzili arcybiskupa ryskiego Wilhelma, który był zwolennikiem sekularyzacji Inflant i przyłączenia ich na wzór Prus do państwa polsko-litewskiego.
Król Polski Zygmunt II August wystąpił jako protektor arcybiskupstwa ryskiego i zagroził kawalerom mieczowym interwencją zbrojną. W obozie pod Poswolem zgromadził we wrześniu 1557 26 tysięcy żołnierzy i 56 armat wojska litewskiego pod dowództwem hetmana wielkiego litewskiego Mikołaja Radziwiłła Rudego i 20 tysięcy wojsk polskich dowodzonych przez Jana Mieleckiego. Demonstracja zbrojna wywołała spodziewane wrażenie na rycerzach inflanckich, tak, że 14 września wielki mistrz Johann Wilhelm von Fürstenberg złożył homagium Zygmuntowi Augustowi i podpisał sojusz skierowany przeciwko Rosji. Car Iwan IV Groźny potraktował to jako casus belli i rozpoczął mobilizację swoich armii.
Wkroczenie wojsk moskiewskich do Inflant rozpoczęło wojnę litewsko-rosyjską 1558-1570.
Sekularyzowany w 1561 r. przez ostatniego mistrza Gottharda Kettlera - który przeszedł na luteranizm i utworzył w południowej części posiadłości zakonnych pod berłem własnej dynastii, Kettlerów świeckie Księstwo Kurlandii i Semigalii - lenno Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
W wyniku wojny północnej pozostała część ziem zakonu została włączona do Rzeczypospolitej jako wspólna domena Korony i Litwy, północna część Estonii przypadła Duńczykom.
Strój zakonny kawalerów mieczowych był koloru białego, a symbolem był czerwony krzyż nad czerwonym mieczem z rękojeścią skierowaną do góry, choć znane są też przedstawienia dwóch czerwonych skrzyżowanych mieczy z czerwoną gwiazdą nad nimi lub bez niej.
[edytuj] Ciekawostki
Większa część szlachty (Borch, Denhof, Grotus, Hilzen, Kozłowski von Wildenau, Manteuffel, Miller von Zaklika, Mohl, Plater, Reytan, Tyzenhaus, Weissenhof, czy Zyberg) w Inflantach polskich pochodziła z rodów niemieckiego rycerstwa mieczowców zwanych też Kawalerami Mieczowymi.
[edytuj] Zobacz też
- Inflanty, zakon krzyżacki, templariusze, mistrzowie kawalerów mieczowych
- Liwonia, Kurlandia, Semigalia, Łatgalia, Łotwa, Estonia