XYZ

Widok ogólny przed dodaniem bębna.

Na pierwszym planie pulpit.

Tył arytmometru i zespołu sterowania.

Element wtykowy z podwójnym przerzutnikiem dynamicznym.

XYZ (1958) to pierwszy elektroniczny komputer cyfrowy zbudowany i uruchomiony w Polsce. Wyprzedził o kilka miesięcy EMAL-2, a wcześniejszy EMAL nie został w pełni uruchomiony. Poprzedziły go: lampowy komputer analogowy ARR, oraz nieelektroniczne komputery zerowej generacji: dydaktyczny GAM-1 i użytkowy PARK.

Zbudowany i uruchomiony został w Warszawie przy ul. Śniadeckich 8, w lokalu Biura Obliczeń i Programów Zakładu Aparatów Matematycznych PAN (późniejszego Instytutu Maszyn Matematycznych). Zespołem twórców kierował prof. dr inż. Leon Łukaszewicz (wówczas docent).

XYZ był modelem laboratoryjnym użytkowej maszyny; po późniejszych zmianach projektowych na bazie tego komputera tworzono serię maszyn ZAM-2.

[edytuj] Budowa

Organizacja logiczna była wzorowana na uproszczonej IBM 701 ale elektronika na dynamicznych przerzutnikach maszyny M-20 wymagających dwa razy mniej lamp. Konstrukcja przerzutników i bramek wywodziła się z EMAL ale diody próżniowe zastąpiono germanowymi. Z maszyny EMAL po udoskonaleniu pochodziła także pamięć operacyjna.

Był dynamiczną maszyną szeregową, liczącą w arytmetyce binarnej.

Podstawowym układem logicznym był dynamiczny przerzutnik na jednej triodzie (połówce lamy elektronowej) oraz diodowo-ferrytowe bramki lub oraz i, składające się z transformatora impulsowego i ostrzowych diod germanowych.

Część rejestrów procesora była wykonana na krótkich, rtęciowych liniach opóźniających podobnych do zastosowanych w pamięci operacyjnej ale mieszczących po jednym słowie.

Maszyna początkowo nie miała stałej pamięci, tylko RAM oparty konstrukcyjnie na opóźnieniu ultradźwięku w rurze wypełnionej rtęcią. W roku 1960(?) dostała pamięć bębnową. Wejście/wyjście poprzez prymitywną konsolę sterującą i reproducer kart (później czytnik/perforator taśmy). Niektóre fragmenty maszyny (w całości się nie zachowała) znajdują się w Muzeum Techniki w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie.

[edytuj] Dane techniczne

szybkość:
- 650-4500 dodawań na sekundę
- 350-500 mnożeń na sekundę
zegar: ok 680 kHz
pamięć:
- operacyjna pamięć rtęciowa:
  - 1024 słowa długości 18 bitów (32 rury po 576 bitów)
  - średni czas dostępu: 0,4 ms
- bębnowa: dodana w 1960 r.
  - głowice stałe
  - pojemność ok. 300 tys. bitów (64 ścieżki po 128 słów 36bitowych)
  - średni czas dostępu: 20 ms
urządzenia zewnętrzne: czytnik i perforator kart
technologia:
- 400 lamp elektronowych i 2000 diod.

[edytuj] Języki programowania

język wewnętrzny maszyny
makroasembler SAS
po roku 1960 polski język algorytmiczny SAKO.

[edytuj] Zespół

kierownik: Leon Łukaszewicz
projekt logiczny i elektronika: Antoni Mazurkiewicz, Zdzisław Pawlak, Jerzy Fiett, Zygmunt Sawicki, Jerzy Dańda
oprogramowanie: Antoni Mazurkiewicz, Jan Borowiec, Krzysztof Moszyński, Jerzy Swianiewicz, Andrzej Wiśniewski

Ważniejsze maszyny matematyczne skonstruowane w Polsce w latach pięćdziesiątych: EMAL (Elektryczna Maszyna Automatycznie Licząca) i EMAL-2, BINEG, XYZ oraz ARR (Analizator Równań Różniczkowych).