Wielka Schizma Wschodnia
 |
Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić: Rozszerzyć. Dodać daty związane z tym wydarzeniem. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
Wielka Schizma Wschodnia[1] – rozłam między chrześcijaństwem wschodnim i zachodnim.
Schizma wschodnia nie przebiegła w jednym momencie, lecz był to proces, który jest upatrywany w szerokich ramach chronologicznych, trwający aż do XIII w. Praktycznie jeszcze wtedy wiele osób nie do końca zdawało sobie sprawę z istnienia schizmy. Winą za jej powstanie obarcza się zarówno Rzym jak i Konstantynopol.
Wielką schizmę wschodnią poprzedziły dwie inne: schizma Akacjusza (484) i schizma Focjusza (861).
Bezpośrednią przyczyną schizmy był spór papieża Leona IX z Michałem I w związku z wydanym przez pierwszego nakazem przyjęcia obrządku łacińskiego przez klasztory w południowej Italii, prowadzone przez Italo-Greków. W odwecie Cerulariusz nakazał klasztorom łacińskim, znajdującym się w Konstantynopolu, przyjęcie obrządku bizantyjskiego, które zaś nie podporządkowały się - zostały zamknięte. Pojawiły się także zarzuty teologiczne - konsekracja przaśnego chleba przez łacinników, zachowywanie postu w soboty, opuszczanie Alleluja w Wielkim Poście (zawarte m.in. w przetłumaczonym na łacinę przez kard. Humberta liście Leona z Ochrydy, na który to list sam spisał 90 zarzutów przeciw Cerkwi Greckiej, lecz odpowiedź ta nie została wykorzystana). Wymiana korespondencji w bardziej umiarkowanym tonie między patriarchami (choć Cerulariuszowi przypomniano o wątpliwej legalności jego wyboru i prymacie papieża) nastąpiła za pośrednictwem kard. Humberta, który udał się do Konstantynopola z odpowiedzią na pojednawczy list Patriarchy Michała. Odbyła się tam dysputa teologiczna między legatem a mnichem z klasztoru Studytów, Nicetasem Stethanosem (zarzucono Grekom m.in. wyrzucenie Filioque z Credo). Patriarcha nie brał udziału w tej polemice i ignorował legatów. Humbert, człowiek niezbyt cierpliwy i o raczej gwałtownym charakterze, nie mógł tego znieść - 16 lipca 1054 r. złożyli na ołtarzu w bazylice Hagia Sophia bullę wyklinającą Michała Cerulariusza i jego zwolenników. 24 lipca spalono bullę z polecenia cesarskiego i wyklęto legatów.
Przyczyny pośrednie: Rozłam miał podstawy w pogłębiających się różnicach kulturowych, politycznych i językowych, między Bizancjum, a Kościołem rzymskim, takich jak:
- rywalizacja pomiędzy Kościołem Bizantyjskim a Rzymskim o strefy wpływów w Europie, szczególnie na Słowiańszczyźnie.
- różnice religijne, Kościół Wschodni odrzucał część dogmatów rzymskich
- różnice organizacyjne
- Rzym od drugiej połowy IX wieku dążył do podporządkowania sobie Wschodu
Liczne próby pojednania nie dały efektów.
[edytuj] Kontrowersje
- Gdy kard. Humbert ogłaszał bullę ekskomunikującą patriarchę Michała i jego zwolenników, Leon IX nie żył, są zatem poważne wątpliwości, czy ekskomunika miała jakąkolwiek skuteczność kanoniczną.
- Ekskomunika ze strony Konstantynopola dotyczyła jedynie legatów, nie papieża ani Patriarchatu Rzymskiego.
- Schizma postrzegana była początkowo jako konflikt prywatny między hierarchami. Faktycznie na pojawienie się idei definitywnego rozłamu i ugruntowanie jej wpływ miały działania militarne łacinników związane z wyprawami krzyżowymi (zdecydowanie najczarniejsza karta - IV krucjata) oraz polityka Rzymu wobec duchowieństwa greckiego na zdobytych terenach.
- Ze względu na prawdopodobny brak skuteczności ekskomuniki legatów i ograniczony charakter ekskomuniki Konstantynopola Włodzimierz Sołowiow określa schizmę jako istniejącą de facto, ale nie de iure, czyli nie niosącą za sobą kanonicznych konsekwencji.
- Termin schizma w kontekście rozłamu, którego przełomowym momentem był rok 1054, uznawany jest często za nieadekwatny. Nie było bowiem ani z jednej, ani z drugiej strony chęci podziału Kościoła czy podjęcia jakichkolwiek kroków w stronę secesji. Spór miał charakter w dużej mierze prywatny i polityczny, gdzie argumenty teologiczne używano tylko by maskować prawdziwe intencje. Trzeba pamiętać też, że Konstantynopol zachowywał się w całym sporze w sposób bardzo spokojny i umiarkowany.
[edytuj] Przypisy
- ↑ "Schizma wschodnia" jest błędną nazwą, ponieważ nie nastąpiło oderwanie się Kościoła na Wschodzie od Kościoła, był to rozłam całości Kościoła na dwie części.