Trijodek azotu
Ogólne informacje
Nomenklatura systematyczna (IUPAC):
trijodek azotu
Wzór sumaryczny	NI3
Masa molowa	394,72011 g/mol
Wygląd	brunatno-fioletowy, proszek lub kryształy
Identyfikacja
Numer CAS	13444-85-4
Właściwości Rozpuszczalność w wodzie rozkład Temperatura topnienia -20 °C (253,15 K; sublimuje)
Niebezpieczeństwa
Klasyfikacja UE	Treść oznaczeń: E - wybuchowy
Zwroty ryzyka	R2/3, R5, R7
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków standardowych (25°C, 1000 hPa)

Trijodek azotu (jodek azotu, amoniakat trijodku azotu, NI₃) – nieorganiczny związek chemiczny azotu i jodu. Jest substancją niezwykle niestabilną, rozkładającą się w sposób wybuchowy pod wpływem lekkiego dotyku.

Reakcję rozkładu trijodku azotu ilustruje równanie:

2NI_{3 (cs)} → N_{2† (g)} + 3I_{2† (g)}

Czysty trijodek azotu jest w warunkach normalnych ciemnym brunatno-fioletowym proszkiem lub kryształkami. Czysty NI₃ po raz pierwszy został uzyskany w 1990 w wyniku reakcji azotku boru z roztworem fluorku jodu w trichlorofluorometanie w temperaturze -30°C.^[1]

Zazwyczaj występuje jako czarny amoniakat (NI₃•NH₃) powstały w wyniku reakcji roztworu jodu z wodą amoniakalną. Pierwszy raz został otrzymany w 1812 Jego budowa została potwierdzona w 1905 r.^[2] Struktura krystaliczna amoniakatu składa się z zygzakowatych łańcuchów złożonych z współwierzchołkowych tetraedrów NI₄. Pomiędzy łańcuchami ulokowane są cząsteczki amoniaku.

Małe ilości trijodku azotu są syntetyzowane w celu demonstracji dla uczniów. Jednak z powodu wysokiej niestabilności nie jest stosowany do wyrobu spłonek, ani detonatorów do materiałów wybuchowych. Suchy - wybucha przy minimalnym bodźcu mechanicznym, np. dotknięciu ptasim piórem, dlatego wszelkie manipulacje należy przeprowadzać z substancją zwilżoną wodą. Trijodek azotu jest jedyną znaną substancją wybuchową eksplodującą przy wystawieniu na działanie cząstek alfa lub produktów spontanicznego rozszczepienia jądra atomowego.^[3]

NI₃•NH₃ zostawia po wybuchu pomarańczowe do fioletowych plamy jodu trudne do zmycia wodą (można je usunąć roztworem tiosiarczanu sodu).

[edytuj] Trijodek azotu w pop-kulturze

Trijodek azotu został wykorzystany w programie Brainiac jako "Eksplodująca pasta Petera Logana".

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Zobacz wybuch (wymaga plug-inu quick time)
• Trijodek azotu - dlaczego wybucha (j. ang.)
• Halogenopochodne amoniaku - publikacja popularnonaukowa z serwisu Chemfan

Uwaga: Opisane substraty i/lub produkty są skrajnie wybuchowe i wysoce niestabilne! Prawidłowe obchodzenie się z nimi wymaga fachowej wiedzy i profesjonalnie wyposażonego laboratorium. Dla bezpieczeństwa własnego i innych nie wytwarzaj go w domu pod żadnym pozorem!