PÅ‚ywy morskie
 |
Artykuł wymaga poszerzenia. Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, czego brakuje i uzupełnij braki, jeśli to możliwe. |
|
|
Pływy morskie (przypływy i odpływy) – regularnie powtarzające się podnoszenie i opadanie poziomu wody w oceanie. Wywołuje je zjawisko pływowe, którego istotą są siły grawitacyjne Księżyca i Słońca (którego wpływ jest około dwukrotnie mniejszy z racji nieporównywalnej odległości). Pewien wpływ ma również siła odśrodkowa wywołana obrotem Ziemi wokół środka ciężkości układu Ziemia - ciało niebieskie działające na naszą planetę. Przeciętny czas między kolejnymi przypływami wynosi 12 godzin i 27 minut i zależy od ukształtowania akwenu a także pory roku oraz doby dlatego też nie da się wyznaczyć stałych godzin przypływu i odpływu w danym porcie.
Zjawisko pływów zostało po raz pierwszy matematycznie opisane w 1687 r. przez Isaaca Newtona.
Na podstawie długoletnich obserwacji oraz obliczeń astronomicznych wyznaczono czas i wielkość pływów dla wielu puntów na Ziemi (głównie niektórych portów). Wielkości te są podane w odpowiednich publikacjach (Tablice pływów, ang Tide Tables). Z danych takich korzystają też specjalne programy komputerowe, używane w żegludze.
Spis treści |
[edytuj] Pływy morskie w przeszłości Ziemi
Około 3-4 mld lat temu, tj. w czasie "młodości" Księżyca, znajdował się on dużo bliżej Ziemi, w odległości ok. 150 000 km (obecnie ok. 400 000 km). W związku z tym jego wpływ na naszą planetę był wyższy niż obecnie. Powodowało to powstawanie znacznie wyższych, niż obecnie, pływów na powierzchni rodzących się na Ziemi pierwotnych oceanów. Wdzierająca się w ląd woda wydzierała luźny materiał mineralny, tworząc tzw. "bulion pierwotny", który przyczynił się do powstania i rozwoju życia na Ziemi. Ponadto, fala pływowa systematycznie spowalnia obrót Ziemi, wydłużając dobę. Szacuje się że pierwotnie okres obrotu Ziemi mógł wynosić zaledwie 6 godzin. Zmiana wartości momentu pędu ruchu wirowego Ziemi idzie w parze ze stopniowym oddalaniem się Księżyca (wydłużaniem półosi jego orbity) tak by całkowity moment pędu układu Ziemia-Księżyc pozostawał w pierwszym przybliżeniu stały. Należy pamiętać, że dokładna analiza tego procesu obejmuje także oddziaływanie pływowe na oceany Ziemi oraz układ Ziemia-Księżyc ze strony Słońca oraz innych planet.
[edytuj] Miejsca występowania pływów o najwyższych skokach
| Miejsce | Akwen | Państwo | Wysokość pływu (m) | ||
|---|---|---|---|---|---|
| średnio | pływ syzygijny (średnio) |
największa zarejestrowana |
|||
| Zatoka Fundy | Ocean Atlantycki | Kanada |
11,4
|
15,4
|
19,6
|
| Rio Gallegos | Ocean Atlantycki | Argentyna |
10,4
|
14,0
|
18,0
|
| Zatoka Frobisher | Cieśnina Davisa | Kanada |
10,1
|
13,6
|
17,4
|
| Rzeka Severn | Kanał Bristolski | Anglia |
9,7
|
13,1
|
16,8
|
| Port Granville | Kanał La Manche | Francja |
9,3
|
12,6
|
16,1
|
| Rzeka Koksoak | Zatoka Ungava | Kanada |
8,7
|
11,7
|
15,0
|
| Zatoka Penżyńska | Morze Ochockie | Rosja |
8,5
|
11,5
|
14,7
|
| Zatoka Collier | Ocean Indyjski | Australia |
8,1
|
11,0
|
14,0
|
| Port Bhaunagar | Morze Arabskie | Indie |
7,2
|
9,7
|
12,4
|
| Rzeka Kolorado | Zatoka Kalifornijska | Meksyk |
7,1
|
9,6
|
12,3
|
| Wyspa Maracá | Ocean Atlantycki | Brazylia |
6,7
|
9,1
|
11,7
|
[edytuj] Geodezyjne efekty zjawisk pływowych
- pływowa zmiana wysokości elipsoidalnej (spowodowana jest ona elastycznymi odkształceniami radialnymi skorupy ziemskiej),
- pływowa zmiana przyspieszenia siły ciężkości,
- pływowa zmiana wysokości ortometrycznej,
- pływowa zmiana wysokości normalnej,
- pływowa zmiana długości (są one rzędu s x 10-8, a więc nie ma potrzeby ich uwzględniania w codziennych pomiarach geodezyjnych),
- pływowa zmiana kątów poziomych (poprawki pływowe kątów poziomych osiągają wartości o kilka rzędów mniejsze od błędów pomiarowych),
- pływowa zmiana odchyleń pionu,
- pływowa zmiana różnic wysokości.
