Opętanie
 |
Artykuł wymaga poszerzenia. Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, czego brakuje i uzupełnij braki, jeśli to możliwe. |
Opętanie - stan umysłu, w którym indywiduum odczuwa, że znajduje się pod wpływem zewnętrznej, niefizycznej, najczęściej osobowej siły, lub zachowuje się w sposób, który sugeruje taki stan osobom trzecim. Według wielu religii oraz wierzeń ludowych, opętanie może być formą zawładnięcia ciałem przez duchy lub demony.
Spis treści |
[edytuj] Opętanie w ujęciu psychiatrycznym
Opętanie jako forma wyrazu zaburzenia psychicznego traktowane jest jako zaburzenie rozszczepieniowe i uznawane jest za chorobę (International Classification of Diseases and Related Health Problems: ICD-10, F44.3).
Zobacz: zaburzenia transowo opętaniowe.
[edytuj] Opętanie w religiach pierwotnych
Opętanie jest jednym z podstawowych zjawisk znanych religiom pierwotnym i kultów ekstatycznych (gr. ekstasis = "wyjście z (ciała)", oddanie własnego ciała do dyspozycji komuś innemu). Opętanie to jedna z form nawiązywania kontaktów z innym światem: zaświatem, jeśli chodzi o opętanie przez ducha (dusze) zmarłych, światem bogów, bóstw lub demonów, jeśli chodzi o opętanie przez istoty boskie. Religie nie traktują zatem opętania jednoznacznie, uznając go za doświadczenie dobre lub złe. Abstrahując już od faktu, że kategorie "dobra" i "zła" w religiach pierwotnych nie są ściśle określone, opętanie, w zależności od tego, jaka funkcję pełni, może uchodzić za dar lub przekleństwo, chorobę lub środek leczenia z choroby.
W szamanizmie opętanie występuje zarówno jako zjawisko patologiczne (nawiedzenie przez złego ducha, który jest przyczyną cierpień i nieszczęść dotykających nawiedzonego), jak również jako stan łaski (nawiedzenia przez bóstwa, duchy, prowadzące szamana w formie podróży ekstatycznej do świata bogów i zmarłych przodków, zdradzających mu tajemnice powstania i urządzenia kosmosu). Religie pierwotne wypracowały zatem obrzędy (najczęściej przybierające formę tańca ekstatycznego) służące zarówno sprowadzaniu opętania, jak i usuwaniu go.
W praktykowanych do dzisiaj (głównie w Brazylii, na Haiti, na Kubie) religiach afroamerykańskich (łączących w synkretycznej formie pierwotne religie Afryki z wyobrażeniami chrześcijańskimi: voodoo, santeria, candomblé) opętanie odgrywa rolę podstawowego fenomenu życia religijnego: stan opętania, sprowadzany podług ściśle określonych form podczas obrzędowego zgromadzenia społeczności wiernych, przebiega w formie kontrolowanego i ściśle zinstytucjonalizowanego tańca ekstatycznego; tak praktykowanemu opętaniu przez jedno z bóstw (Orisza) może ulec kapłan, osoba uważana za medium czy zwykły uczestnik obrzędu.
[edytuj] Teologia chrześcijańska
W teologii chrześcijańskiej opętaniem określa się zawładnięcie ciałem osoby opętanej przez demona. Teolodzy rozróżniają przyczyny opętania na zawinione i niezawinione. Za zawinione uważają między innymi dobrowolne oddanie się diabłu, świętokradztwo, uprawianie magii, wróżbiarstwa. Do niezawinionych zaliczają z kolei padnięcie ofiarą przekleństwa, czarów, a także opętanie dopuszczone jako doświadczenie Boże (np. cierpienie ekspiacyjne).
W opisie opętania teologia chrześcijańska wyróżnia występowanie pewnych zjawisk towarzyszących opętaniu. Zjawiska te są podobnie opisane także w innych kulturach i religiach: mówienie językami nieznanymi osobie opętanej, lewitacja, bilokacja, nadzwyczajna siła, a zwłaszcza wstręt do rzeczy świętych i poświęconych (hostia, relikwie, woda święcona), odróżnianie hostii konsekrowanych od niekonsekrowanych i wody święconej od zwykłej (w ujęciu katolickim - odmienne podejście reprezentować będą te odłamy protestantyzmu, które nie uznają ważności tzw. święcenia wody oraz realnej obecności Chrystusa w hostii).
Według Biblii oraz kościołów chrześcijańskich, w tym Kościoła katolickiego, podczas obrzędu zwanego egzorcyzmem, można uwolnić osobę z mocy demonicznej. Sam Nowy Testament dostarcza kilkudziesięciu przykładów opętań i egzorcyzmów wykonywanych przez Jezusa Chrystusa, apostołów i - z mizernym skutkiem - także przez świeckich. W katolicyzmie do egzorcyzmowania uprawnieni są biskupi oraz księża przez nich upoważnieni. Świeccy mogą modlić się tzw. egzorcyzmem prostym. Także w innych wyznaniach do posługi egzorcyzmowania w pewnym zakresie (w wyznaniach o charakterze ewangelicznym - wolnokościelnym w pełnym zakresie) mogą być dopuszczeni świeccy, choć ze względu na liczne, opisane już w Biblii, niebezpieczeństwa wiążące się z posługą egzorcyzmowania, jak dla uniknięcia atmosfery sensacji, unika się udziału świeckich w egzorcyzmach.
[edytuj] Inne religie
W religiach niechrześcijańskich, opętanie to nawiązanie kontaktu z istotami subtelnymi, nierejestrowalnymi zwykłymi zmysłami, a dającymi się obserwować przy użyciu zmysłów subtelnych.
Na przykład buddyzm twierdzi że demony (asurowie) to istoty zamieszkujące specjalny rodzaj piekła; obok takich istot jak prety czyli głodne duchy. Demony mogą pełnić funkcje dobroczynne, demonica jest strażniczką nauk dzogczen, a mnisi niekiedy prowadzili rozmowy z demonami potrafiąc je przekonać do wejścia na ścieżkę poszukiwania prawdy i porzucenia złych zamiarów. Samo tak zwane opętanie to co najwyżej przebywanie demona w pewnym miejscu i w pewnej odległości od człowieka (co jednak umożliwia komunikację), najczęściej mające przypadkowy charakter i nie stanowiące większego zagrożenia (dlatego, że demony nie atakują nikogo bez powodu i najczęściej same rezygnują z komunikacji z ludźmi).
[edytuj] Opętanie w ujęciu antropologicznym
Badane na przykładzie kultów pierwotnych i ich współcześnie istniejących reliktów opętanie uchodzi za zjawisko graniczne: z jednej strony stanowi pozostałość pierwotnego (charyzmatycznego, ściśle osobistego) doświadczenia wewnętrznego, z drugiej zaś stanowi przykład postępującego procesu instytucjonalizacji owego pierwotnie osobistego doświadczenia i wprowadzania go w ramy kultu. Fakt ten tłumaczy ambiwalentny charakter tego zjawiska, które z jednej strony – jako stan niekontrolowany - może przerodzić się zjawisko na pograniczu psychopatologii, z drugiej zaś jest formą pierwotnej psychoterapii. Fakt ten tłumaczy też nieufność, z jaką instytucje religijne traktują owo doświadczenie pierwotne - nieufność zazwyczaj występującą na pograniczu charyzmatu i doktryny.
Charakterystyczne, że zjawisko opętania występuje przede wszystkim w religiach wyznawanych przez grupy społecznie upośledzone (w wypadku kultów afroamerykańskich – niewolników sprowadzanych z Afryki do Brazylii). Religie te - ponieważ istnieją na obrzeżach religii dominujących - określa się mianem "peryferyjnych". W tych kulturach zdominowanych tradycyjnie przez mężczyzn ofiarami opętania padają głównie te grupy społeczne, które żyją na peryferiach: na przykład niewolnicy i kobiety. Uważa się (i tak przedstawia to zjawisko interpretacja odwołująca się do socjologii religii), że w ten sposób owe grupy upośledzone próbują odreagować nagromadzoną w nich agresję: nawiedzenie przez bóstwo służy zatem podniesieniu poczucia własnej wartości, pełni funkcję „wentyla bezpieczeństwa”. Opętanie pomaga również w tym wypadku radzić sobie z - odczuwanymi jako zbyt wielkie - obowiązkami czy okolicznościami życiowymi: brzemię odpowiedzialności przenoszone jest na jakiś inny, niezależny od indywiduum czynnik: boga, demona, osobę trzecią.
W perspektywie kulturowej niezrozumiałe dla białej ludności, uchodzące za hermetyczne kulty opętania sprzyjały też zachowaniu tożsamości kulturowej grup, które kulty te uprawiały. Nie dość, że sprzyjały one zachowaniu własnej religii, rdzennych obrzędów itp., to jeszcze - na zasadzie odróżnienia - pomagały określić się w stosunku do dominujących praktyk kulturowych. Charakterystyczne, że to samo można by powiedzieć o zjawiskach opętania w obrębie chrześcijańskiej kultury europejskiej: tutaj ofiarami opętania również padały głównie kobiety (stąd poświadczone historycznie na skalę masową zjawisko kobiecego czartostwa oraz - w konsekwencji - polowania na czarownice; do tego zjawiska historycznego odwołują się współczesne ruchy feministyczne, traktując je jako jeden z ważnych elementów swej legendy założycielskiej).
[edytuj] Opętanie w kulturze współczesnej
Najbardziej znane - i zaadoptowane przez literaturę współczesną - zjawiska opętania to opętanie mniszek w Loudun (które posłużyło jako kanwa dla opery Krzysztofa Pendereckiego Diabły z Loudun; libretto na podstawie powieści Aldousa Huxley'a), opętanie w Salem (zob. dramat Arthura Millera Czarownice z Salem), w Niemczech opętanie Anneliese Michel (zob. Egzorcyzmy Emily Rose Scotta Derricksona), w Polsce - Matka Joanna od Aniołów i jej towarzyszki (zob. powieść Jarosława Iwaszkiewicza Matka Joanna od Aniołów oraz nakręcony na podstawie tej powieści film Jerzego Kawalerowicza). Najbardziej popularnym dziełem współczesnym odwołującym się do zjawiska opętania jest zapewne film Egzorcysta Williama Friedkina. W Europie głośny był przypadek opętania 23-letniej Anneliese Michel, który jest jednym z najlepiej udokumentowanych (110 godzin zapisu audio) i który skończył się śmiercią ofiary[1].
[edytuj] Opętanie wg. Psychologii niekonwencjonalnej.
Opętanie wg. Psychogolii niekonwencjonalnej, obajwia się zanikiem kontaktu ze światem rzeczywistym, brak zmysłu widzenia i słuchu - mimo otwartych oczu oraz brak bodźców na reakcje zewnętrzne - Dana osoba staje się odporna na ból, a jej siła zwiększa się wielokrotnie. Osoba opetana traci świadomośc ze światem rzeczywistym. Zaczyna zachowywać się, jak gdyby była przeciwieństwem, samej siebie. Najsłynniejszym opisanym przypadkiem, jest "Dr.Jekyll & Mr. Hide". W książce pod tym samym tytułem napisana przez szkockiego autora Roberta Louisa Stevensona. Stan ten jest wywołany urazami psychicznymi, które są spowodowane zdarzeniami z przeszłości. Zwykle chodzi o drobne rzeczy, np: zakaz od rodziców na spotykanie się z danymi osobami. Do dnia dzisiejszego można zauważyć nieliczne przypadki tego zjawiska. Jednak nie udało się ustalić dokładnego opisu, co powoduje dany atak, oraz w jaki sposób można temu zaradzić. Nie podchodzący pod żaden przypadek z zakresu psychologii, jak i opętania z innych kultur; Przypadek ten zostaje całkowicie nierozwiązany i ukrywany poprzez organizacje kościoła, jak i psychologów. Pierwsze Zapiski o danym przypadku mówią nam, że dana osoba nie jest wrażliwa na wodę święconą, oraz wszelkie symbole chrześcijaństwa. W zapiskach autora Helios, z XVIII w. Czytamy: "Niemogąc nic zdziałać, przysłany został nam biskup z krainy Popów (...)Biskup nie znając imienia demona zaczął egzorcyzmy, prosząc w Imię Jezusa Chrystusa, by demon podał swe imię (...) Demon jedynie zaczął się śmiać (...) Egzorcyzmy zaczeliśmy , tuż po zmierzchu, kiedy księżyc ledwo się ukazał nad nieboskłonem. Wtem zaczeliśmy odmawiać modlitwę "Ojcze nasz". Zdumieni byliśmy tym, że demon - zaczął odmawiać razem z nam (...). Po skończonej modlitwie Biskup przyłożył demonowi krzyż wraz z wizerunkiem cierpiącego Jezusa Chrystusa, i rozkazał, by Demon się poddał. Wymawiając te słowa, wziął wodę święconą i wylał część na ofiarę, by demon utracił swe siły (...). Wtem rozległ się śmiech. Opętana osoba, zaczeła się śmiać demonicznym głosem. Świątobliwość Biskup, zaczął odmawiać na nowo modlity. Jednak po chwili, demon wstał. Wyrwał się z więzów, które go krępowały, i patrząc na wprost świątobliwości Biskupowi, powiedział słowa, które po dziś dzień pamietam:"Na tym świecie nie ma Boga". Wymówił to po kolej w 3 językach. Chwyciwszy świątobliwość Biskupa jedną dłonią, rzucił świątobliwością, uwcześnie zabijając go w demonicznym uścisku (...) Całe zdarzenie mineło tuż przed pianiem koguta (...)"
[edytuj] Źródła
- Maya Deren, Bogowie haitańskiego wudu, Wydawnictwo A, Kraków 2000.
- Mircea Eliade, Szamanizm i archaiczne techniki ekstazy, przełożył i wstępem opatrzył Krzysztof Kocjan, naukowo opracował Jerzy Tulisow, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994.
- Leszek Kolankiewicz, Samba z bogami. Opowieść antropologiczna, Wydawnictwo KR, Warszawa 1995.
Przypisy
- ↑ "Szatan nie umarł!", 14 marca 2008.