Dzisiaj jest piatek, 05 grudnia 2008 r. 340 dzien roku
Languages:ar | id | bg | ca | ceb | cs | da | de | et | en | es | eo | fr | he | hr | it | ko | lt | hu | nl | ja | no | pl | pt | ru | ro | sk | sl | sr | fi | sv | te | tr | uk | zh






REKLAMA
mp3

Metro warszawskie

Metro warszawskie
Metro warszawskie
Stacja Wierzbno
Lokalizacja Warszawa, Polska
Rodzaj transportu metro
Data uruchomienia 7 kwietnia 1995
Całkowita
dÅ‚ugość linii
23,1 km
Liczba linii 1
Liczba pojazdów 34 skÅ‚ady metra
Liczba stacji 21
Dzienna
liczba pasażerów
430 000 (dzień powszedni - październik 2007)
PrzeÅ›wit toru 1435 mm
Właściciel Miasto Stołeczne Warszawa
Operator Metro Warszawskie
Liczba pasażerów przewiezionych metrem w poszczególnych latach [1]
Schemat linii warszawskiego metra

Warszawskie metro (działające jako Metro Warszawskie sp. z o.o.) – system metra w mieście stołecznym Warszawa.

Spis treści

[edytuj] Wstęp

[edytuj] Krótka historia

Metro warszawskie to stosunkowo młody system kolei podziemnej, choć pierwszą uchwałę o jego budowie podjęto już w 1925 roku. Po przerwie spowodowanej II wojną światową prace nad budową głębokiego metra rozpoczęły się na początku lat 50. od strony Pragi, jednak w 1957 r. zostały definitywnie przerwane. Prace projektowe nad dzisiejszym metrem trwały od połowy lat 70. W 1982 roku Rada Ministrów zadecydowała o budowie pierwszej linii metra w Warszawie. 15 kwietnia 1983 wbito w ziemię pierwszy pal stalowy na budowie tunelu na Ursynowie. Tę datę uważa się za moment rozpoczęcia budowy obecnej linii metra[2].

[edytuj] Stan obecny

Obecnie Metro Warszawskie składa się z jednej linii przebiegającej od Kabat (Ursynów) przez Mokotów i Śródmieście do Bielan (23,1 km, 21 stacji). Linia ta łączy południowe i północne dzielnice lewobrzeżnej Warszawy z centrum miasta. Czas przejazdu całej linii (od Kabat do Młocin) wynosi 40 minut. Pociągi kursują codziennie między 5.00 a 0.00, co kilka minut, i tylko w weekendy również w nocy do 3.00 rano. Z metra korzysta dziennie ponad 250 000 pasażerów [3]. Metro Warszawskie zatrudnia ok. 1300 osób.

[edytuj] Aktualne postępy

Po 25 latach budowy, 25 października 2008, zakończono budowę I linii warszawskiego metra, oddając w tym dniu do użytku trzy ostatnie stacje (Stare Bielany, Wawrzyszew i Młociny). Zatem, w ciągu 25 lat, zbudowane zostały 22 stacje (razem ze stacją techniczno-postojową Kabaty). I linia ma w najbliższej przyszłości (2009/10) zostać uzupełniona w Śródmieściu o dwie dodatkowe stacje Plac Konstytucji i Muranów.

[edytuj] Informacje ogólne

Od nocy z 20 na 21 czerwca 2008 roku metro kursuje w noce z piątku na sobotę i z soboty na niedzielę aż do godziny 3:15; w tych okresach pociągi odjeżdżają ze stacji co 15 minut[4].

Warszawskie metro jest dostosowane dla potrzeb osób niepełnosprawnych. Na każdej stacji są windy lub pochylnie (głównie stacje na Ursynowie) umożliwiające dostanie się na stację.

[edytuj] Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia budowy Metra Warszawskiego.

W 1925 r. podjęto pierwszą uchwałę o opracowaniu metra w Warszawie, w 1927 r. zatwierdzono plany i rozpoczęto badania geologiczne. W 1929 r. utworzono Referat Kolei Podziemnej, który miał odpowiadać za budowę. Wielki kryzys lat 30. spowodował wstrzymanie wszelkich prac. W 1938 r. Stefan Starzyński powołał Biuro Studiów Kolei Podziemnej, które zaktualizowało plany. Rozpoczęto budowę przerwaną wybuchem II wojny światowej. Zaraz po wojnie powrócił pomysł budowy metra lub SKM w Warszawie, ale pomysł ostatecznie odrzucono.

W 1950 r. rząd podjął uchwałę o budowie metra głębokiego w Warszawie. Budowę rozpoczęto na Pradze w 1951 r. na odcinku który miał przechodzić pod Wisłą, ale z powodu rosnących kosztów ograniczono ją w 1953 r. do odcinka doświadczalnego na Pradze. W 1957 r. ostatecznie zatrzymano prace.

Do pomysłu budowy metra powrócono w 1974 r., kiedy to powstały techniczno-ekonomiczne założenia I linii metra. W 1982 r. rząd PRL zawarł umowę z ZSRR o pomocy przy budowie Warszawskiego Metra. 23 grudnia 1982 r. rząd podjął uchwałę nr 266/82 o budowie I linii metra w Warszawie. 15 kwietnia 1983 r. budowa metra ruszyła. Konstruowanie pierwszego 11-kilometrowego odcinka Kabaty - Politechnika trwało z problemami 12 lat do uroczystego otwarcia 7 kwietnia 1995 r. 25 października 2008 r. budowa I lini metra została zakończona i w pełni oddana do użytku.

[edytuj] Linie metra

Linia Kolor Trasa Otwarcie W eksploatacji W budowie Całkowita długość Liczba stacji
A Niebieski Kabaty↔ Młociny 1995-2008 23,1 km 0 km 23,1 km 23
B Czerwony Połczyńska↔Bródno, Stadion↔ Gocław (plan.) 2012-2016 0 km 0 km 31 km 28

[edytuj] I linia metra

Linia przebiega w osi północ-południe:

Nazwa stacji Oddano do użytku Lokalizacja
Kabaty – STP 7 kwietnia 1995 ul. Wilczy Dół
A-1 Kabaty 7 kwietnia 1995 al. Komisji Edukacji Narodowej, ul. WÄ…wozowa
A-2 Natolin 7 kwietnia 1995 al. Komisji Edukacji Narodowej, ul. Belgradzka
A-3 Imielin 7 kwietnia 1995 al. Komisji Edukacji Narodowej, ul. Indiry Gandhi
A-4 Stokłosy 7 kwietnia 1995 al. Komisji Edukacji Narodowej, ul. Jastrzębowskiego, ul. Herbsta
A-5 Ursynów 7 kwietnia 1995 al. Komisji Edukacji Narodowej, ul. Surowieckiego, ul. Bartoka, ul. Wokalna
A-6 Służew 7 kwietnia 1995 ul. Wałbrzyska, ul. Batuty, ul. Sonaty
A-7 Wilanowska 7 kwietnia 1995 ul. Puławska, w pobliżu al. Wilanowskiej,
A-8 Wierzbno 7 kwietnia 1995 al. Niepodległości, ul. J. P. Woronicza, ul. Naruszewicza
A-9 Racławicka 7 kwietnia 1995 al. Niepodległości, ul. Racławicka, ul. Wiktorska
A-10 Pole Mokotowskie 7 kwietnia 1995 al. Niepodległości, ul. Rakowiecka
A-11 Politechnika 7 kwietnia 1995 ul.Waryńskiego (Rondo Jazdy Polskiej) i ul. Nowowiejska
A-12 Plac Konstytucji planowana pl. Konstytucji, ul. Wilcza
A-13 Centrum 26 maja 1998 pl. Defilad, rondo R. Dmowskiego
A-14 Świętokrzyska 11 maja 2001 ul. Świętokrzyska, ul. Marszałkowska
A-15 Ratusz Arsenał 11 maja 2001 pl. Bankowy, ul. Długa, al. Solidarności
A-16 Muranów planowana ul. gen. Andersa, ul. Anielewicza, ul. Świętojerska
A-17 Dworzec Gdański 20 grudnia 2003 ul. gen. Andersa, ul. Słomińskiego
A-18 Plac Wilsona 8 kwietnia 2005 pl. Wilsona
A-19 Marymont 29 grudnia 2006 ul. Słowackiego, ul. Popiełuszki, ul. Armii Krajowej
A-20 Słodowiec 23 kwietnia 2008 ul. Kasprowicza, ul. Żeromskiego, ul. Marymoncka
A-21 Stare Bielany 25 października 2008 ul. Kasprowicza, ul. Płatnicza, al. Zjednoczenia
A-22 Wawrzyszew 25 października 2008 ul. Kasprowicza, ul. Wolumen, ul. Lindego
A-23 Młociny 25 października 2008 ul. Kasprowicza, ul. Nocznickiego

[edytuj] Planowane Stacje

[5]

24 stycznia 2006 władze Warszawy zdecydowały o budowie dwóch zaniechanych stacji metra – A-12 Plac Konstytucji i A-16 Muranów. Ogłoszono już przetarg na studium wykonalności tych dwóch stacji. Zrezygnowano z ich budowy w 1989 r. ze względu na oszczędności. Wg ekspertów, wybudowanie obu stacji znacząco poprawi dostęp do komunikacji zbiorowej w centrum Warszawy. Ich uruchomienie nie pociągnie za sobą zmian w częstotliwości kursowania metra.

Stacja A-12 Plac Konstytucji, położona będzie pod ulicą Marszałkowską, pomiędzy Wilczą a placem Konstytucji. Stacja A-16 Muranów zlokalizowana zostanie w ciągu ulicy Gen. Andersa, między ulicami Anielewicza a Dubois. W przypadku stacji Plac Konstytucji wybudowanie jej spowoduje objęcie obsługą komunikacyjną metra mieszkańców m.in. ulic Poznańskiej, Hożej, Kruczej i Wspólnej. Z kolei stacja Muranów zapewni łatwiejszy dostęp do metra mieszkańcom ulic Nowolipki, Pawiej, Dzielnej, Zamenhofa, Stawki i Bonifraterskiej. Po otwarciu tych stacji pasażer przemieszczający się I linią po śródmieściu, będzie miał nie więcej niż 400 metrów do najbliższego wejścia jednej ze stacji.

W roku 2005 przygotowana została koncepcja programowo-przestrzenna dla stacji A-12 Plac Konstytucji i A-16 Muranów, która uzupełniła wniosek o Lokalizację Inwestycji Celu Publicznego. Przyłączenie tych stacji do I linii Metra Warszawskiego planuje się na 2009 rok.

[edytuj] Dane techniczne

Tablica informacyjna na stacji Stare Bielany

[6]

  • aktualna dÅ‚ugość linii: 23,1 km
  • liczba wybudowanych stacji: 21
  • na każdej stacji jest monitoring
  • na każdej stacji sÄ… dwa zespoÅ‚y zegarów (po jednym na każdy tor); oba skÅ‚adajÄ… siÄ™ z zegara odmierzajÄ…cego rzeczywisty czas (godziny, minuty) oraz drugiego odmierzajÄ…cego czas od odjazdu ostatniego pociÄ…gu (minuty, sekundy)
  • na szeÅ›ciu koÅ„cowych stacjach północnego odcinka - od Plac Wilsona po MÅ‚ociny - uruchomiono nowy system informacji, pokazujÄ…cy miÄ™dzy innymi czas do przyjazdu kolejnego skÅ‚adu (na pozostaÅ‚ych stacjach system ma zostać uruchomiony w poÅ‚owie 2010 roku)
  • dÅ‚ugość peronów: 120 m. (na 120 metrowym peronie mieÅ›ci siÄ™ maksymalnie 6 wagonów metra)
  • liczba wind osobowych dla niepeÅ‚nosprawnych: 41 szt.
  • zagłębienie peronu poniżej poziomu terenu: 8,3 – 12,2 m
  • Å›rednia odlegÅ‚ość pomiÄ™dzy stacjami: mniej niż 1 km
  • szerokość toru: 1435 mm
  • minimalny promieÅ„ Å‚uku toru: 300 m
  • maksymalne nachylenie: 3,1%
  • nawierzchnia torowa betonowa
  • system zasilania: trzecia szyna o napiÄ™ciu 750 V
  • zabezpieczenie ruchu pociÄ…gów: system zdalnego sterowania i kontroli dyspozytorskiej
  • zabezpieczenie ruchu pociÄ…gów: system automatycznego ograniczania prÄ™dkoÅ›ci z sygnalizacjÄ… kabinowÄ…
  • czÄ™stotliwość kursowania: co 3-4 min w godzinach szczytu w dzieÅ„ powszedni, co ok. 10 min późnym wieczorem
  • prÄ™dkość komunikacyjna: 60 km/h
  • prÄ™dkość konstrukcyjna wagonów: 90 km/h
  • czas przejazdu istniejÄ…cego odcinka metra: 38 min.
  • przed każdÄ… stacjÄ… metra, znajduje siÄ™ specjalna, wysoka komora rozprężajÄ…ca powietrze. Jest ona niezbÄ™dna, aby przy wjeżdżaniu skÅ‚adu na stacjÄ™ pociÄ…g nie wpychaÅ‚ na peron mas powietrza zgromadzonych przed swoim czoÅ‚em

[edytuj] II linia metra

[edytuj] Najnowsze plany

Rozpoczęcie budowy centralnego odcinka II linii metra (od B-10 Rondo Daszyńskiego do B-16 Dworzec Wileński) stanęło pod znakiem zapytania, gdy okazało się, że oferty złożone w przetargu są dwa razy droższe niż założono w budżecie Warszawy na ten cel (2,8 mld zł). Najtańsza opiewa na sumę 5,8 mld zł. W tej sytuacji, 7 sierpnia 2008 r. władze miasta unieważniły przetarg na budowę. Firmy podbiły ceny w związku z koniecznością natychmiastowej budowy II linii do otwarcia Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej 2012. Nowy przetarg na zaprojektowanie i budowę centralnego odcinka został ogłoszony 20 października 2008 z datą otwarcia kopert wyznaczoną na 16 lutego 2009 roku [7]. Władze liczą na zaangażowanie firm z Chin, które przez 6 lat wybudowały ok. 100 km linii metra w Pekinie przed letnią olimpiadą 2008. Jeżeli część linii nie powstanie do 2015 roku, przepadną unijne fundusze, które udało się pozyskać na ten cel.

Oznaczenie, nazwa stacji Lokalizacja
Odcinek zachodni (planowane otwarcie 2015 r.)
(proj.) B-1 Połczyńska (STP Mory) ul.Połczyńska, ul.Sochaczewska
(proj.) B-2 Chrzanów ul. Szeligowska
(proj.) B-3 Lazurowa ul. Górczewska, ul. Lazurowa
(proj.) B-4 Powstańców Śląskich ul. Górczewska, ul. Powstańców Śląskich
(proj.) B-5 Wola Park ul. Górczewska
(proj.) B-6 Księcia Janusza ul. Górczewska, ul. Ks. Janusza
(proj.) B-7 Moczydło ul. Górczewska, al. Prymasa Tysiąclecia
(proj.) B-8 Płocka ul. Górczewska, ul. Płocka
(proj.) B-9 Wolska ul. Wolska, ul. Młynarska
Odcinek centralny (planowane otwarcie 2012 r.)
(proj.) B-10 Rondo Daszyńskiego ul. Towarowa, ul. Prosta (rondo Daszyńskiego)
(proj.) B-11 Rondo ONZ ul. Świętokrzyska, al. Jana Pawła II (rondo ONZ)
(proj.) B-12 Świętokrzyska ul. Świętokrzyska, ul. Marszałkowska
(proj.) B-13 Nowy Świat ul. Świętokrzyska, ul. Nowy Świat
(proj.) B-14 Powiśle ul. Wybrzeże Kościuszkowskie, ul.Tamka
(proj.) B-15 Stadion ul. Targowa, al. Zieleniecka
(proj.) B-16 Dworzec Wileński ul. Targowa, al. Solidarności
Odcinek wschodni - odnoga północna (planowane otwarcie 2016 r.)
(proj.) B-17 Szwedzka ul. Szwedzka, ul. Strzelecka
(proj.) B-18 Targówek 1 ul. Pratulińska, ul. Handlowa
(proj.) B-19 Targówek 2
(proj.) B-20 Zacisze ul. Matyldy, ul. Rolanda, ul. Lecha
(proj.) B-21 Kondratowicza ul. Kondratowicza, ul. Malborska
(proj.) B-22 Bródno ul. Kondratowicza, ul. Rembielińska
Odcinek wschodni - odnoga południowa (planowane otwarcie 2016 r.)
(proj.) B-23 Dworzec Wschodni (STP Kozia Górka) ul. Brzeska (na północy od Dw. Wschodniego)
(proj.) B-24 Mińska ul. Podskarbińska, ul. Siennicka
(proj.) B-25 Rondo Wiatraczna rondo Wiatraczna
(proj.) B-26 Ostrobramska ul. Ostrobramska, ul. Motorowa
(proj.) B-27 Fieldorfa ul. Bora-Komorowskiego, ul. Fieldorfa
(proj.) B-28 Gocław ul. Bora-Komorowskiego, ul. Umińskiego

[edytuj] Plany

14 września 2006 r. pełniący obowiązki Prezydenta Warszawy Kazimierz Marcinkiewicz ogłosił nowe plany poprowadzenia II linii metra. Plany II i III linii połączono w II linię metra. Zmiany dotyczyły linii po praskiej stronie Wisły.

II linia ma się składać z 28 stacji i mieć długość 31 km. Cała trasa jest podzielona na 4 odcinki: zachodni, centralny, północny i południowy i w takich etapach będzie budowana. Pierwsze prace budowlane przy II linii, mają się zacząć od odcinka centralnego w 2008 r.

Trasa będzie przebiegać: od zachodu, od STP Mory dalej pod ul. Górczewską, przetnie I linię metra na stacji Świętokrzyska, dalej przebiegnie mostem nad Wisłą do stacji Stadion, po Praskiej stronie Wisły nastąpi rozgałęzienie na północ w stronę Bródna i na południe w stronę Gocławia. Od stacji Dw. Wschodni będą poprowadzone tory do STP Kozia Górka.

Według władz Warszawy przy dofinansowaniu budowy przez Unię Europejską odcinek centralny zostanie ukończony w 2011 r. i oddany do użytku w I połowie 2012 r., odcinek na Pradze zostanie oddany w II połowie roku.

Planowany przebieg II linii metra

30 października 2006 r. podpisano umowę dotyczącą opracowania "Studium wykonalności budowy drugiej linii metra w Warszawie na odcinku B-10 Rondo Daszyńskiego – B-16 Dworzec Wileński wraz z dostawą taboru metra". Studium Wykonalności projektu zawiera szczegółowe projekty i rozwiązania technologiczne na odcinku centralnym II linii metra. Ponadto, Studium Wykonalności jest niezbędnym załącznikiem pozwalającym ubiegać się Warszawie o dotacje tej inwestycji z funduszy unijnych na lata 2007-2013. Studium Wykonalności zrealizuje konsorcjum firm: SUDOP PRAHA a.s. i DB Projekt Sp. z o.o. oferujące cenę 1,45 mln zł netto za wykonanie przedmiotu umowy. Odbiór przedmiotu zamówienia odbywać się będzie w czterech fazach:

  1. faza – 30 dni od podpisania umowy – dostarczenie Wstępnego Raportu Studium Wykonalności; (Raport dostarczony 30 listopada 2006 r. [8])
  2. faza – 100 dni od podpisania umowy – dostarczenie Raportu Przejściowego Studium Wykonalności, wszystkich opracowań Dokumentacji Hydrogeologicznej i Geologiczno–Inżynierskiej oraz Przekroju podłużnego trasy metra;
  3. faza – 150 dni od daty podpisania umowy – dostarczenie Raportu Końcowego Studium Wykonalności oraz Dokumentacji Hydrogeologicznej i Geologiczno–Inżynierskiej, z wymaganym uprawomocnieniem dokumentacji w trybie administracyjnym;
  4. faza – 330 dni od daty podpisania umowy – podpisanie przez Zamawiającego protokołu odbioru końcowego.

[edytuj] Informacje ogólne

  • II linia metra ma być budowana przy wykorzystaniu nowej technologii, która przyspieszy prace – pozwoli na drążenie do 25 m tunelu na dobÄ™; dla porównania I linia powstawaÅ‚a w tempie 2 m na dobÄ™.
  • Budowa II linii metra (odcinek centralny i praski) bÄ™dzie kosztowaÅ‚a ok. 5 mld zÅ‚.
  • Stacja B-12 ÅšwiÄ™tokrzyska bÄ™dzie stacjÄ… przesiadkowÄ…. Stacja II linii znajdować siÄ™ bÄ™dzie pod stacjÄ… I linii – obie połączone bÄ™dÄ… ruchomymi schodami.
  • W okolicy stacji Dw. Wschodni powstanie STP Kozia Górka obsÅ‚ugujÄ…ca II liniÄ™ metra. Przy dworcu Warszawa Wschodnia, gdzie linia siÄ™ krzyżuje, powstanie odnoga torów prowadzÄ…ca do STP Kozia Górka. Na nowe wagony II linii przeznaczono 360 mln zÅ‚.

[edytuj] III linia metra

[edytuj] PoczÄ…tek planowania

W lutym 2008 odbyły się pierwsze oficjalne obrady Ratusza Warszawy na temat przyszłościowego poprowadzenia kolejnej, czyli już trzeciej linii metra w stolicy [9]. Obrady te polegały przede wszystkim na przedstawieniu wyników firm Sener i AiB, które to firmy przeanalizowały demograficznie i komunikacyjnie najkorzystniejsze do tego celu obszary miasta i wyłoniły wstępnie sześć najlepszych wariantów lokalizacji. Z nich najbardziej faworyzowany przez Ratusz jest wariant poprowadzenia trzeciej linii na południe od linii średnicowej, mniej więcej równolegle z nią, i z przeciętnym oddaleniem 500 do 1500 metrów od niej. Trzecia linia łączyłaby wówczas stację kolei Stadion i stację II linii metra Stadion, obie znajdujące się przy Stadionie Narodowym (Praga Północ/Praga Południe), z Dworcem Zachodnim (Ochota/Wola), przebiegając pod terenami Saskiej Kępy, (pod Wisłą), Solca, Placu Trzech Krzyży, Placu Konstytucji, Filtrów i Placu Narutowicza. Wstępnie szacowany termin rozpoczęcia realizacji budowy trzeciej linii to rok 2015, by ją oddać do użytku w 2020 roku. Mapa III linii → [10]

[edytuj] Głosy krytyki

Główne punkty krytyki wstępnie przez Ratusz faworyzowanego przebiegu trzeciej linii równolegle do linii średnicowej związane są z następującymi faktami i opiniami. Po pierwsze trzecia linia rzekomo niepotrzebnie dublowałaby już istniejące i na najbliższe lata zaplanowane nowe linie SKM obsługujące centrum stolicy korzystając z tunelu średnicowego. Po drugie nowa linia byłaby kolejną już linią metra, która nie łączy największego dworca kolejowego Warszawy i Polski, czyli Dworca Centralnego z istniejącą siecią metra. Trzeci argument krytyki to głosy, że zasięg linii I i II już wystarczająco będzie gwarantować dobrą obsługę centrum stolicy. Z tego powodu kolejne linie powinny mieć za zadanie połączenie w Warszawie dzielnic peryferyjnych (Białołęka, Wawer, Rembertów, Wilanów, Wesoła, Włochy) z dzielnicami centralnymi (Praga Północ, Praga Południe, Śródmieście, Żoliborz, Wola, Ochota, Mokotów), by rozwiązać największy problem komunikacyjny stolicy, czyli uciążliwy dojazd setek tysięcy Warszawiaków do ich miejsc pracy w dzielnicach centralnych.

[edytuj] Tabor warszawskiego metra

Odcinek w ruchu obsługiwany jest przez:

  • 15 skÅ‚adów pociÄ…gów produkcji rosyjskiej z serii 81 (60 starszych, oraz 30 nowszych wagonów)
  • 18 skÅ‚adów pociÄ…gów METROPOLIS firmy ALSTOM (108 wagonów wyprodukowanych w Hiszpanii i Chorzowie i dostarczanych w latach 2000-2005)

Każdy pociąg składa się z 6 wagonów.

Wagony produkcji rosyjskiej serii 81 jeździły w składach 4-wagonowych, ale w 2006 r. Metro Warszawskie podpisało umowy o kupnie 30 nowych wagonów, powiększających dotychczasowe składy do 6-wagonowych. Pierwsze powiększone składy zostały oddane do eksploatacji w lutym 2007 r.

Nowe pociÄ…gi w 2008

27 listopada 2006 r. Zarząd Spółki Metro Warszawskie podjął decyzję o kupnie kolejnych 5 pociągów (w każdym po 6 wagonów). 18 grudnia rozpoczął się nieograniczony przetarg. Metro kupuje 10 wagonów z kabiną maszynisty i 20 wagonów bez kabin. Nowe pociągi będą musiały być w jakimś stopniu kompatybilne z posiadanym taborem, chodzi o to, aby jak największa ilość części i podzespołów pasowała do któregoś z wykorzystywanych już pociągów, oraz aby nowe pociągi mogły być obsługiwane przez dotychczasową infrastrukturę metra.

Przetarg wygrała Spółka Akcyjna Wagonmasz z Sankt-Petersburga. 25 lipca 2007 r. została podpisana umowa. Metro za wagony zapłaci ponad 27 mln. $ i pokryje podatki i cła w wysokości ok. 24% sumy. Nowe pociągi powinny zostać wprowadzone do użytku wraz z zakończeniem budowy I linii metra. Włączenie do eksploatacji pierwszego pociągu powinno nastąpić w ciągu 15 miesięcy od daty podpisania umowy, a ostatniego w ciągu 17 miesięcy. Nowe pociągi to zmodyfikowane wagony serii 81 i będą się nieco różniły od tych już jeżdżących po torach warszawskiego metra. Będą miały nowoczesną kabinę maszynisty, informację wizualną w przedziałach pasażerskich i mechaniczną wentylację. [11]

Ostateczny termin wykonania zamówienia to 30 kwietnia 2008 roku. Po dostarczeniu nowych wagonów metro będzie dysponowało 228 wagonami (38 składów), czyli podobną ilością, jaką przewidywano w latach 80. podczas planowania metra. [12]

W nocy z 1 na 2 sierpnia 2008 r. do STP Kabaty dotarł nowy pociąg, który teraz będzie poddawany testom na torze prób i prawdopodobnie wyjedzie na trasę wraz z przedłużeniem linii do Młocin. Zdjęcie pociągu można obejrzeć na oficjalnej stronie metra. Najnowsze wagony metra

[edytuj] Wagony serii 81 produkcji rosyjskiej

Zobacz więcej w osobnym artykule: seria 81.
PociÄ…g metra warszawskiego serii 81 produkcji rosyjskiej.

W 1982 r. zdecydowano o przyszłej eksploatacji wagonów rosyjskich. W latach 80. zawarto umowę między PRL a ZSRR o kupnie w sumie 250 sztuk wagonów serii 81 produkcji rosyjskiej dla Warszawskiego Metra, obsługujących całą I linię. Z tego 90 sztuk miało być darem narodu rosyjskiego dla narodu polskiego. W 1990 r. zostało dostarczone 10 darmowych sztuk wagonów (2 pociągi po 5 wagonów) z zakładów produkcyjnych Mytiszczi pod Moskwą, reszty Warszawskie Metro nie dostało ze względu na zmianę sytuacji politycznej. Wówczas, zdecydowano o rozesłaniu ofert do polskich i zachodnich firm. Polskie firmy nie były w stanie zrealizować zamówienia, oferty firm zagranicznych były bardzo nowoczesne ale za drogie. W końcu podpisano umowę z APO Wagon-masz z Sankt Petersburga, ponieważ wagony tej produkcji były 5-krotnie tańsze od zachodnich, lecz niestety mniej nowoczesne. [13]

Dostawy wagonów serii 81
  • w 1990, 10 wagonów, serii 81-717 i 81-714, 4 wagony kabinowe, 6 bezkabinowych
  • w 1994, 32 wagony, serii 81-572 i 81-573, 24 wagony kabinowe, 8 bezkabinowych
  • w 1997, 18 wagonów, serii 81-572 i 81-573, 2 wagony kabinowe, 16 bezkabinowych
  • w 2007, 14 wagonów bezkabinowych
  • w 2007 i 2008, 16 wagonów bezkabinowych

W 1990 r. metro posiadało 2 pociągi po 5 wagonów, w 1994 r. dostarczono 32 wagony i z tego powstało 14 składów po 3 wagony, co już pozwoliło na obsługę ówczesnego odcinka metra (Kabaty - Politechnika). Ze względu na tłok w pociągach i wydłużeniu linii do Centrum, w 1997 r. kupiono kolejne 18 wagonów, co w sumie dało 60 wagonów składających się na 15 pociągów 4-wagonowych.

Ostatnie dwie dostawy pochodzą z zakładów JSC Metrowagonmash z Moskwy. Z firmą podpisano dwie umowy, pierwszą 25 kwietnia 2006 r., na sumę 9,3 mln $ (31 mln zł, netto) i drugą 16 października 2006 r., na sumę 12,4 mln $ (ok. 37 mln zł). [14]

Obecnie (kwiecień 2008r.) wszystkie składy zostały przedłużone i metro dysponuje 15 pociągami sześciowagonowymi.

Generalny remont 
Wagony serii 81, zakupione w latach 90. przejechały w Warszawskim Metrze już ponad milion kilometrów, dlatego przeszły generalny przeglad i modernizację w bydgoskich zakładach PESA. Modernizacja zaczęła się w sierpniu 2005 r. Do połowy 2007 r. zostało zmodernizowane 39 z 60 wagonów serii 81. Wagony były malowane, wymieniono podłogę, okna, uszczelki i poręcze, a kabina maszynisty jest wyciszana. Poza tym, zdjęto z wagonu zewnętrzne listwy i odnowiono drzwi oraz ich mechanizmy. Pierwsze wyremontowane wagony kursują od 2006 r. Od 12 lutego 2007 zaczął kursować pierwszy sześciowagonowy skład. Wagony, które wydłużyły pociąg, zostały wprowadzone do ruchu po zakończeniu remontu. [15]
Dane techniczne [16] 
  • Szerokość wagonu 2712 mm
  • wysokość wagonu nad główkÄ… szyny - 3662 mm
  • dÅ‚ugość wagonu - 19210 mm
  • liczba drzwi z każdej strony - 4 szt.
  • szerokość drzwi - 1200 mm
  • masa wagonu - 33 t lub 34 t (w zależnoÅ›ci czy wagon ma kabinÄ™ maszynisty, czy nie)
  • pojemność wagonu - 200 osób
  • liczba miejsc siedzÄ…cych w wagonie - 44 (40 w wagonie czoÅ‚owym z kabinÄ… maszynisty)
  • moc godzinowa 4x110 kW
  • napiÄ™cie znamionowe - 750 V
  • sposób zasilania - 3 szyna
  • przyspieszenie rozruchu - 1,2 m/s²
  • opóźnienie hamowania - 1,0 m/s²
  • obudowa stalowa
  • PrÄ™dkość konstrukcyjna wagonów - 90 km/h,
  • PrÄ™dkość maksymalna wagonów - 120 km/h.
  • Wagony serii 81 mogÄ… być złączone w skÅ‚ady od 3 do 8 wagonów. Perony Warszawskiego Metra majÄ… 120 m., dlatego mieÅ›ci siÄ™ przy nich najwyżej skÅ‚ad szeÅ›ciowagonowy.
  • W ciÄ…gu roku pociÄ…g serii 81 przejeżdża od 80 tys. do 100 tys. kilometrów.

[edytuj] Wagony z zakładów produkcyjnych Alstom[17]

Czoło składu "Metropolis" ns stacji 'A-17 Dworzec Gdański"
Skład "Metropolis" na stacji "Plac Wilsona"

22 lipca 1998 r. rozstrzygnięto przetarg na dostawę 108 nowych wagonów metra. Nowe wagony zostały zaprojektowane i wykonane przez firmę Alstom we współpracy z zakładami Alstom-Konstal z Chorzowa (znanymi głównie z produkcji tramwajów). Nowe wagony należą do serii Metropolis, wykonane są z aluminium, stali, a spojenia połączone nitami. Wnętrze wagonu powinno być odporne na ogień i dewastację.

Dostawy wagonów Metropolis:

  • w 2000 r. 4 pociÄ…gi z Barcelony
  • w 2001 r. 4 pociÄ…gi z Chorzowa
  • w 2002 r. 5 pociÄ…gów z Chorzowa
  • w 2004 r. 3 pociÄ…gi z Chorzowa
  • w 2005 r. 2 pociÄ…gi z Chorzowa

W 2000 r. pierwsza partia wagonów przypłynęła z Hiszpanii drogą morską do portu w Gdańsku, stamtąd koleją wagony zostały przetransportowane do STP Kabaty, gdzie przeszły testy. Kolejne wagony były produkowane w Chorzowie w zakładach należących do firmy Alstom i dostarczane do metra drogą kolejową.

Transport i testy nowych pociągów
Wagony pochodzące z fabryki Alstom w Chorzowie były transportowane drogą kolejową. Pociągi holowane były na własnych kołach, przed ewentualnymi uszkodzeniami chroniły je wagony osłonowe. Całą trasę Chorzów – Warszawa (ok. 260 km) pociąg z dostawą jechał 20km/h. Niska prędkość miała zminimalizować ryzyko uszkodzenia wagonów podczas transportu. Na STP Kabaty pociąg przez miesiąc przechodził testy. Dokonano: dokładnego pomiaru skrajni pociągów, przeglądu technicznego, odbiorów od producenta, procedury uzyskania odpowiednich certyfikatów bezpieczeństwa i dopuszczenia do ruchu, jazd próbnych. Podczas testów pociągi przejechały ponad 600 km (500 km nocą w tunelu metra, 100 km na powierzchni, po torze prób na STP Kabaty) nim zostały dopuszczone do ruchu pasażerskiego.
Dane techniczne
  • szerokość wagonu 2800 mm
  • wysokość wagonu nad główkÄ… szyny - 3545 mm
  • dÅ‚ugość wagonu - 19520 mm
  • liczba drzwi z każdej strony - 4 szt.
  • szerokość drzwi - 1300 mm
  • masa pociÄ…gu szeÅ›ciowagonowego próżnego - 184 Mg=150 t
  • pojemność pociÄ…gu 6 wagonowego - 1454 osoby
  • ilość miejsc w wagonie dla osób niepeÅ‚nosprawnych - 6 miejsc
  • ilość miejsc w wagonie dla wózków inwalidzkich - 1 miejsce
  • liczba silników w pociÄ…gu - 8 szt.
  • godzinowa moc silnika - 180 kW
  • napiÄ™cie silnika przy rozruchu - 290 V
  • napiÄ™cie w trybie hamowania - 320 V
  • sposób zasilania - 3 szyna
  • napiÄ™cie zasilania - 750 V prÄ…du staÅ‚ego
  • Potencjalna prÄ™dkość maksymalna wagonu - 120 km/h
  • PrÄ™dkość konstrukcyjna wagonu - 90 km/h
  • czas osiÄ…gniÄ™cia 90 km/h - 43.6 sek
  • system informacji pasażerów – audiowizualny
  • poszycie pudÅ‚a wagonu - stop aluminium
  • w ciÄ…gu roku pociÄ…g przejeżdża od 100 tys. do 120 tys. km
  • czas eksploatacji to 30 lat lub przebieg 3 mln km
Dopuszczalna prędkość w tunelach metra to 60 km/h (prędkość komunikacyjna - z uwzględnieniem postojów na stacjach - wynosi 36 km/h). 108 wagonów składa się na 18 pociągów. Jeden skład kosztuje ok. 6 milionów euro.
Problemy techniczne
W początkowej fazie eksploatacji występowały liczne problemy z tymi wagonami. Do najpoważniejszych należał problem "kwadratury" kół składów fachowo nazywany poligonizacją, odczuwany przez mieszkańców okolic linii metra. Obręcze kół odkształcały się powodując wstrząsy i drgania. Podczas gdy koła pociągów rosyjskich trzeba było przetoczyć co 500 tys. km, koła Alstomu wymagały przetoczenia co 30 tys. km. Koła w wagonach produkowanych przez Alstom zostały wykonane ze stopu o innej charakterystyce (m.in. twardości). Po reklamacjach, które początkowo natrafiły na opory firmy Alstom, problem został rozwiązany. [18]

[edytuj] Bezpieczeństwo

[edytuj] Służba Ochrony Metra

Odpowiada za zapewnienie bezpieczeństwa w warszawskim metrze. Wartownicy SOM są stale szkoleni do pełnienia specyficznej służby w obiektach infrastruktury metra. SOM odpowiada za zabezpieczenie terenu i obiektów Stacji Techniczno-Postojowej, magazynów i pomieszczeń służbowych oraz innych obiektów metra, a także za ochronę majątku metra oraz majątku użyczonego metru.

W ciÄ…gu 2005 r. wartownicy SOM przeszli szkolenia[19]:

  • w zakresie posÅ‚ugiwania siÄ™ krótkÄ… broniÄ… palnÄ… i pistoletem maszynowym
  • w zakresie zagrożeÅ„ zwiÄ…zanych z terroryzmem (podÅ‚ożenie Å‚adunku wybuchowego)

W ciÄ…gu 2006 r wartownicy SOM przeszli szkolenia [20]:

  • teoretyczne i praktyczne szkolenie w zakresie bezpiecznego obchodzenia siÄ™ z broniÄ… palnÄ…,
  • praktyczne szkolenie strzeleckie z broni krótkiej i maszynowej.

W jednostce SOM służy 5 wyszkolonych psów, między innymi:

  • Labrador "Beti", która jest przeszkolona do wyszukiwania materiałów wybuchowych.
  • 2 owczarki niemieckie "Tamir" i "Tajdus", które potrafiÄ… konwojować podejrzanego, uczestniczyć w zasadzce, tropić, przeszukiwać, eskortować przewodnika legitymujÄ…cego pasażera i obezwÅ‚adnić wskazanÄ… przez przewodnika osobÄ™. [21]

[edytuj] Komisariat Policji Metra Warszawskiego

Dla lepszego bezpieczeństwa, wartowników SOM wspierają policjanci z Komendy Stołecznej Policji, a konkretnie specjalna jednostka Komisariatu Policji Metra Warszawskiego. Policjanci, podobnie jak SOM pełnią służbę patrolowo-interwencyjną na stacjach i w wagonach. Policjanci wspólnie ze służbą SOM patrolują metro. Główna siedziba Komisariatu Policji Metra Warszawskiego mieści się na stacji metra Centrum, ale na każdej stacji jest pomieszczenie przeznaczone dla policjantów. [22]

[edytuj] Zakładowa Służba Ratownicza Metra Warszawskiego

Zespół dysponujący odpowiednim sprzętem i wyszkolony do niesienia pomocy ludziom na terenie metra oraz do wspierania akcji usuwania awarii w obiektach infrastruktury metra. Na jej wyposażeniu znajdują się dwa pojazdy: gaśniczy i ratownictwa technicznego. ZSR współpracuje z jednostkami ratowniczymi służb miejskich i państwowych. Podnoszeniu sprawności działania służą wspólne ćwiczenia w tunelach, na stacjach i w wagonach metra. [23]

Od lipca 2005 na składzie ZSR jest wóz ratownictwa technicznego Mercedes Benz-Unimog U400, zbudowany specjalnie na zamówienie warszawskiego metra za 1,2 mln zł. Pojazd jest przystosowany do jazdy zarówno po torach metra jak i zwykłych ulicach. Jego wysokość jest dostosowana do wysokości peronów w warszawskim metrze, tak by 4 osobowa załoga mogła wysiadać od razu na stację.

W razie wypadku lub poważnej awarii wszystkie pociągi jakie są na trasie zjeżdżają na jeden tor i tory odstawcze mieszczące się za niektórymi stacjami, umożliwiając dojazd do miejsca wypadku zespołowi ratownictwa technicznego. Prędkość maksymalna tego pojazdu to 50km/h bez względu na kierunek jazdy.

Unimog jest w stanie holować skład metra, który waży 130 ton, ale jego konstrukcja jest obliczona na holowanie nawet cięższych pojazdów, do 200 ton. Pojazd ratownictwa technicznego jest wyposażony w standardowy sprzęt ratowniczy: piły, nożyce do cięcia blachy, podnośniki itp. [24]

[edytuj] Inne środki bezpieczeństwa

  • w grudniu 2006 Metro Warszawskie otrzymaÅ‚o z UrzÄ™du Transportu Kolejowego Å›wiadectwa bezpieczeÅ„stwa: dla zarzÄ…dcy infrastruktury kolejowej; dla przewoźnika kolejowego; dla użytkownika bocznicy kolejowej. Åšwiadectwa ważne sÄ… do 21 grudnia 2011 r. [25]
  • 27 wrzeÅ›nia 2006 r. metro dostaÅ‚o od Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego 19 defibrylatorów. SÄ… one w użyciu od 1 stycznia 2007 r. (po zmianie ustawy o ratownictwie medycznym). UrzÄ…dzenia znajdujÄ… siÄ™ na peronach nastÄ™pujÄ…cych stacji: A-1 Kabaty, A-7 Wilanowska, A-11 Politechnika, A-13 Centrum (2 sztuki), A-15 Ratusz ArsenaÅ‚, A-17 Dworzec GdaÅ„ski, A-18 Plac Wilsona.
  • W marcu 2004 roku metro zaczęło "żółtÄ… kampaniÄ™ informujÄ…cÄ…" o zagrożeniach jakie pasażerowie mogÄ… spotkać w metrze i jak należy postÄ™pować w danej sytuacji. Informacje dotyczÄ… miÄ™dzy innymi zachowania podczas ewakuacji i alarmu bombowego. [26]
  • Na każdej stacji jest umieszczony żółty telefon, przez który można zawiadomić o groźnej sytuacji w metrze. W wagonach sÄ… specjalne przyciski, dziÄ™ki którym można poinformować maszynistÄ™ o niebezpiecznej sytuacji.
  • Dla bezpieczeÅ„stwa pasażerów, w metrze przeprowadza siÄ™ też ćwiczenia różnych sÅ‚użb ratunkowych.
  1. W nocy z 16 na 17 marca 2006 r. w metrze warszawskim miały miejsce ćwiczenia antyterrorystów. Cała akcja miała miejsce na stacji Wilanowska. [27]
  2. Podobne ćwiczenia odbywały się także przez trzy kolejne noce począwszy od nocy z 4 na 5 lutego 2004 r. na stacji Imielin.
  3. 6 marca 2004 r. na Dworcu Gdańskim odbyły się ćwiczenia z alarmu bombowego.
  4. Przez trzy noce od 28 do 30 października 2003 r. odbyły się ćwiczenia Straży Pożarnej na odcinku między stacjami Politechnika - Centrum.
  • Na stacjach metra jest prowadzony monitoring. Kamery przemysÅ‚owe rejestrujÄ… obraz, który pomaga w analizie wydarzeÅ„ jakie majÄ… miejsce na stacjach oraz w STP-Kabaty.

[edytuj] Znak metra

Logo metra - czerwoną literę M ze strzałką skierowaną w dół, umieszczoną w żółtym kole - wybrano w konkursie ogłoszonym w 1983 przez Prezydium Stołecznej Rady Narodowej. Zaprojektował go artysta Witold Popiel, który w 2001 toczył spór z Metrem Warszawskim o prawa autorskie do tego znaku, ostatecznie zakończony ugodą[28]

[edytuj] Ciekawostki

  • W tunelu budowanym pomiÄ™dzy stacjami A-17 Dworzec GdaÅ„ski i A-18 Plac Wilsona robotnicy natknÄ™li siÄ™ na zapomniany, zabytkowy kolektor burzowy, powstaÅ‚y w 1932 r. Plany budowlane metra nie uwzglÄ™dniaÅ‚y tej budowli. Kolektor byÅ‚ elementem kanalizacji wokół Cytadeli Warszawskiej. Kolektor zostaÅ‚ przebudowany tak, aby nie kolidowaÅ‚ z metrem i peÅ‚niÅ‚ dalej swojÄ… funkcjÄ™. [29]
  • Na odcinku miÄ™dzy stacjami A-18 Plac Wilsona i A-19 Marymont znajduje siÄ™ zabytkowy kolektor Å›ciekowy zaprojektowany przez Williama Lindleya w 1886 r. Podczas powstania warszawskiego powstaÅ„cy przechodzili nim ze ÅšródmieÅ›cia na Å»oliborz. Historyczny kolektor pozostaÅ‚ na swoim miejscu, tunel metra zostaÅ‚ wydrążony pod nim. [30]
  • W trakcie prac na powierzchni przy stacji metra A-18 Plac Wilsona odkryto zabytkowÄ… brukowanÄ… nawierzchniÄ™ ulicy. "Kocie Å‚by" to typowa nawierzchnia przedwojennych warszawskich dróg. Przed II wojnÄ… Å›wiatowÄ… na placu Wilsona znajdowaÅ‚a siÄ™ pÄ™tla tramwajowa. [31]
  • Dla potrzeb metra, w latach 1985-1990 w piÄ™ciu warszawskich szkoÅ‚ach Å›rednich utworzono klasy o profilu "metrowskim". W Technikum Kolejowym ksztaÅ‚cono przyszÅ‚ych maszynistów oraz osoby obsÅ‚ugujÄ…ce zabezpieczenia ruchu pociÄ…gów. Ten system szkolenia zawodowego przyszÅ‚ych pracowników rozwiÄ…zano ze wzglÄ™du na opóźnienie uruchomienia metra o 4 lata. [32]
  • Za stacjÄ… A-13 Centrum, od północnej strony wybudowano bardzo krótki dodatkowy tor, który miaÅ‚ być w przyszÅ‚oÅ›ci przedÅ‚użony i łączyć liniÄ™ metra A i B. Zrezygnowano jednak z tego rozwiÄ…zania i przed uruchomieniem stacji A-13 Centrum przyszÅ‚y tor zjazdowy zdemontowano.
  • Jednym z budowniczych metra byÅ‚ m.in. Grzegorz Markowski, wokalista legendarnej grupy Perfect. Artysta w latach 80. pracowaÅ‚ na poczÄ…tkowych stacjach metra, zabezpieczaÅ‚ elementy metalowe malujÄ…c je farbÄ… antykorozyjnÄ….
  • Podczas Dnia Dziecka w roku 2005 oraz 2006 komunikaty dźwiÄ™kowe o bieżącej i nastÄ™pnych stacjach czytaÅ‚y dzieci.
  • Po zainstalowaniu na stacjach metra bramek biletowych na nowe bilety magnetyczne ZTM-u, metro wprowadziÅ‚o darmowe wejÅ›ciówki na perony stacji metra. WejÅ›ciówki nie byÅ‚y biletami i nie byÅ‚y dowodem zapÅ‚aty za przejazd metrem. WejÅ›ciówki umożliwiaÅ‚y tylko przejÅ›cie przez bramki, np. dla osób posiadajÄ…cych bilet miesiÄ™czny.
  • Z okazji 25-lecia Listy Przebojów Trójki w dniach 22-24 kwietnia 2007 r. komunikaty dźwiÄ™kowe byÅ‚y czytane przez Marka Niedźwieckiego. Wg informacji podawanych na antenie "Trójki" zapowiedzi czytane przez jej prezentera miaÅ‚y być odtwarzane przez tydzieÅ„, ale zrezygnowano z tego ponieważ drażniÅ‚y one wiÄ™kszość pasażerów. Obecnie zapowiedzi sÄ… czytane przez Ksawerego JasieÅ„skiego.
  • Wagony metra majÄ… wbudowane urzÄ…dzenia rejestrujÄ…ce parametry jazdy, "czarne skrzynki" bÄ™dÄ…ce odpowiednikami rejestratorów parametrów lotu samolotu. SÄ… to zaadaptowane do potrzeb metra lotnicze rejestratory skonstruowane i wyprodukowane w nowej wersji przez warszawskÄ… firmÄ™ ATM S.A.
  • WÅ‚odzimierz T. Kowalski w książce Walka dyplomatyczna o miejsce Polski w Europie: (1939-1945) opisuje kulisy decyzji o wyborze "daru ZSRR dla narodu polskiego". Stalin miaÅ‚ zaproponować Bierutowi do wyboru: budowÄ™ metra w Warszawie, budowÄ™ osiedla mieszkaniowego albo PaÅ‚acu Kultury i Nauki. Odpowiedź miaÅ‚a być nastÄ™pujÄ…ca: metro niepotrzebne, a osiedle możemy wybudować sami i tak z wyboru BolesÅ‚awa Bieruta, na poczÄ…tku lat 50. zostaÅ‚ wybudowany PaÅ‚ac Kultury zamiast metra[33]
  • Stacje metra od Kabat do RacÅ‚awickiej sÄ… przystosowane do peÅ‚nienia funkcji schronów. PosiadajÄ… w korytarzach wejÅ›ciowych zamaskowane, masywne, szczelne wrota z napÄ™dem mechanicznym. Ich dolna prowadnica jest w podÅ‚odze pod kamiennymi pÅ‚ytami obramowanymi mosiężnymi kÄ…townikami, górna znajduje siÄ™ pomiÄ™dzy belkami stropu. Stacje miaÅ‚y być wyposażone w systemy filtracyjne powietrza z zewnÄ…trz - na wypadek jego skażenia. W trakcie budowy, ze wzglÄ™du na bardzo wysokie koszty zrezygnowano z wyposażania dalszych stacji w te urzÄ…dzenia. Niedawno wrota byÅ‚y konserwowane.
  • Stacja A-9 RacÅ‚awicka jest jedynÄ… stacjÄ… na I linii metra pozbawionÄ… toalet.

[edytuj] Galeria stacji metra warszawskiego

[edytuj] Przypisy