Jadeit - minerał z gromady krzemianów łańcuchowych, zaliczany do grupy piroksenów. Minerał należy do grupy minerałów rzadkich.

Nazwa pochodzi od: Hiszpańscy konkwistadorzy często nosili amulety wykonane z jadeitu. Nazywali go piedra de hijada (kamień lędźwiowy) albo piedra de los rinones (kamień wątrobiany), wierząc, że chroni przed dolegliwościami.

Czasami w stosunku do jadeitu oraz do często mylonego z jadeitem nefrytu stosuje się nazwę żad.

Spis treści 1 Właściwości 2 Występowanie 3 Zastosowanie 4 Bibliografia 5 Zobacz też

[edytuj] Właściwości

• Wzór chemiczny: NaAlSi₂O₆ - krzemian sodu i glinu, niekiedy zawiera domieszkę wapniowo-magnezowego diopsydu.
• Układ krystalograficzny - jednoskośny
  
• Twardość w skali Mohsa - 6,5 - 7
  
• Łupliwość - doskonała
  
• Rysa - biała
  
• Przełam - nierówny, muszlowy
  
• Gęstość - 3,2 do 3,3 g/cm³
  
• Barwa - bezbarwny, różne barwy (biała, żółta, zielona, fioletowa)
  
• Połysk - szklisty, perłowy

Bardzo rzadko tworzy dobrze wykształcone kryształy. Najczęściej występuje w postaci zbitej masy, mikrokrystalicznej, włóknistej; tworzy skupienia ziarniste lub włókniste agregaty. Najczęściej jest lśniącozielony, przeświecający lub przezroczysty. Współwystępuje z diopsydem, egirynem, glaukofanem, albitem, granatem. Wraz z egirynem i omfacytem tworzy szereg jadeitu.

• Chloromelanit - odmiana jadeitu o barwie zielonej do czarnej, zawierająca znaczny procent żelaza. Występuje w Meksyku, Nowej Gwinei, Szwajcarii, Francji.
• Astrydyt - odmiana ciemnozielona jadeitu, bogata w chrom, znaleziona na Nowej Gwinei (jaśniejsze plamki pochodzą od przerostków kwarcu i opalu. Występuje w skałach oliwinowych.

[edytuj] Występowanie

Występuje głównie w łupkach krystalicznych i skałach metamorficznych. Najczęściej tworzy się w niskich temperaturach i stosunkowo wysokich ciśnieniach. Bywa spotykany w serpentynitach, czasami w amfibolitach i przeobrażonych szarogłazach.

Miejsca występowania:

• Birma - jest największym dostawcą jadeitu; od przeszło 200 lat zaopatruje Chiny w przeświecający jadeit cesarski (imperial jade).
• Chiny - odmiany o pięknej zielonej barwie "Yunan jadeit"
• Japonia - materiał nie nadaje się do celów jubilerskich.
• Włochy - Piemont,
• USA - Kalifornia (często jest to mieszanina z nefrytem).
• Nowa Zelandia -zwany jest przez Maorysów pounamu .W jego poszukiwaniu Maorysi prowadzili ekspedycje w najbardziej niedostępne obszary Wyspy Południowej. Pounamu ceniono za twardość i ostrość krawędzi - Maorysi, podobnie jak inni Polinezyjczycy, nie mieli dostępu do metali. Przypisywano mu także znaczenie mistyczne.
• Polska - Tąpadła u podnóża Góry Ślęży na Dolnym Śląsku (tworzy tam drobne agregaty); spotykany jest też w Górach Kaczawskich.

[edytuj] Zastosowanie

• ma znaczenie naukowe – wskaźnik warunków i charakteru przeobrażeń skał.
• stanowi poszukiwany, atrakcyjny i wysoko ceniony kamień kolekcjonerski
• ceniony kamień dekoracyjny i ozdobny
• wykorzystywany w jubilerstwie – kamienie o znaczeniu gemmologicznym pochodzą z Myanmaru i Gwatemali (duży stopień przezroczystości i piękna barwa tzw. żad imperialny).

Ten minerał o znacznej twardości był ceniony przez wiele kultur np. w starożytnych Chinach, w państwach Mezoameryki i przez ludy maoryskie (pounamu). Z jadeitu wyrabiano ozdoby oraz ze względu na twardość - narzędzia i kosztowną broń.

Skupienia mogą osiągać masę kilku ton, jednak materiał jubilerski należy do rzadkości. Kamienie przeważnie o szlifie kaboszonu rzadko przekraczają masę 5ct. Jadeit jest cenionym materiałem rzeźbiarskim - o wartości decyduje nie tylko artyzm lecz również jakość użytego materiału oraz jego barwa.

[edytuj] Bibliografia

• W.Szumann- „Kamienie szlachetne i ozdobne”;
• N.Sobczak – „Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych”;
• R. Hochleitner – „Minerały i kryształy”;
• Leksykon Przyrodniczy – „Minerały”;
• Podręczny Leksykon Przyrodniczy – „Minerały i kamienie szlachetne”;
• K. Maślankiewicz – „Kamienie szlachetne”;
• C. Hall – „Klejnoty kamienie szlachetne i ozdobne”;
• G.G. Gormaz i J.J.Casanovas – „Atlas mineralogii”.

[edytuj] Zobacz też

żad, nefryt, kamień ozdobny, jadeit augitowy, jadeit diopsydowy, jadeit egirynowy, jadeityt.