Część serii dotyczącej Chrześcijaństwa
Podstawy
Jezus Chrystus Kościół · Teologia · Nowe Przymierze Apostołowie · Królestwo Boże · Ewangelia
Biblia
Stary Testament · Nowy Testament Kanon · Księgi deuterokanoniczne Apokryfy · Septuaginta · Wulgata Dekalog · Kazanie na górze Polskie przekłady Biblii
Teologia chrześcijańska
Trójca Święta: Ojciec, Syn, Duch Święty Stworzenie świata · Upadek człowieka Łaska Boża · Wiara · Usprawiedliwienie Zbawienie · Uświęcenie · Theosis Nabożeństwo · Liturgia · Sakramenty Eschatologia · Apologetyka
Historia i tradycje
Sobory powszechne · Chrystianizacja Schizma wschodnia · Krucjaty · Reformacja Antytrynitaryzm · Augustianizm · Tomizm Ikonografia · Arminianizm · Episkopalizm Prezbiterianizm · Kongregacjonalizm
Chrześcijaństwo wschodnie
Prawosławie · Staroobrzędowcy Orientalna ortodoksja · Kościół asyryjski Katolickie Kościoły wschodnie
Chrześcijaństwo zachodnie
Katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki · Starokatolicyzm Polskokatolicyzm · Mariawityzm Tradycjonalizm katolicki · Sedewakantyzm
Protestantyzm
Anabaptyzm · Luteranizm · Kalwinizm Anglikanizm · Baptyzm · Metodyzm Ewangelikalizm · Fundamentalizm · Liberalizm Adwentyzm · Unitarianizm · Pentekostalizm
Ważne osoby
Apostoł Paweł · Apostoł Piotr · Apostoł Jan Ojcowie Kościoła · Atanazy · Ariusz Marcjon · Anzelm z Canterbury Augustyn z Hippony · Tomasz z Akwinu Marcin Luter · Jan Kalwin · John Wesley Arcybiskup Canterbury · Papież katolicki Ekumeniczny Patriarcha Konstantynopola

Ewangelia (z gr. εὐαγγέλιον, euangelion, dosł. dobra nowina) – w starożytności termin używany jako określenie nagrody dla osoby przynoszącej dobrą nowinę.

Obecnie używa się go w następujących znaczeniach:

• jako określenie gatunku literatury stosowanej, pisma chrześcijańskie opisujące życie i śmierć Jezusa Chrystusa
• jest to dzielenie się wiarą za pośrednictwem autora natchnionego Duchem Świętym, wyznawaną przez całą społeczność chrześcijańską
• ewangelią (pisaną małą literą, lecz ze względu na nacechowanie emocjonalne często także wielką) jest też nazywana nauka chrześcijańska, słowa Jezusa: bliskie jest Królestwo Boże, nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię [Mk 1,15])
• jako jedna z ksiąg Nowego Testamentu (pisana wielką literą).

[edytuj] Nowy Testament

Ewangelie kanoniczne, wchodzące w skład Nowego Testamentu, zostały zredagowane w latach 65-100. Współczesne kościoły chrześcijańskie za natchnione uznają Ewangelie spisane przez 4 autorów:

• Ewangelia Mateusza
• Ewangelia Marka
• Ewangelia Łukasza
• Ewangelia Jana

Skład ten ukształtował się prawdopodobnie w 1 poł. II wieku. Ok. 170 r. Tacjan napisał "Harmonię czterech Ewangelii" zwaną "Diatessaron". W 2 poł. II wieku cztery ewangelie wymienia tzw. kanon Muratoriego oraz Tertulian, a Ireneusz z Lyonu ok. 180 r. jest przekonany o świętości jedynie czterech Ewangelii.

Istnieje wiele teorii dotyczących czasu powstania poszczególnych Ewangelii oraz zależności między nimi. Powszechnie uznaje się, że trzy Ewangelie – Łukasza, Marka i Mateusza (tzw. ewangelie synoptyczne) – są ze sobą bliżej związane niż z Ewangelią Jana: często używają podobnych sformułowań, mówią o podobnych wydarzeniach, i stosują podobną aranżację tekstu. Wnioskuje się zatem, że ewangeliści ci korzystali ze wspólnego źródła, albo autorzy późniejszych ewangelii synoptycznych wykorzystywali wcześniejsze z nich.

Według hipotezy dwu-źródłowej powstania Ewangelii, jako pierwsza z trójki powstała Ewangelia Marka, pozostali dwaj ewangeliści korzystali z niej oraz z innego wspólnego źródła (to hipotetyczne źródło jest nazywane ewangelią Q – od niemieckiego Quelle – źródło). Najpoważniejszym problemem tej hipotezy jest fakt, że ewangelia Q, jeśli istniała, zaginęła bardzo wcześnie, gdyż nie ma żadnych zapisów wczesnochrześcijańskich odnoszących się do dokumentu z wyjątkiem dość enigmatycznego stwierdzenia Papiasa z II wieku, które może być w ten sposób interpretowane. Kontrowersyjnym dokumentem uważanym przez niektórych za potwierdzenie tej hipotezy jest ewangelia Tomasza, która zawiera wiele sformułowań wspólnych dla Łukasza i Mateusza, nie występujących w ewangelii Marka. Interpretowane jest to na dwa sposoby – albo pismo to powstało bardzo wcześnie i Tomasz również korzystał z Q, co byłoby silnym argumentem za istnieniem Q, albo też powstał bardzo późno i korzystał z ewangelii Łukasza i Mateusza. Obie te hipotezy mają swoich zwolenników.

Istnieje wiele innych hipotez, które z grubsza można pogrupować według liczby dodatkowych dokumentów, których istnienie postulują. Te które tworzą najmniej lub nie tworzą ich wcale, nie wyjaśniają wszystkich zależności między ewangeliami synoptycznymi; te które tworzą kilka lub nawet kilkanaście takowych wchodzą w trudne do zweryfikowania spekulacje.

Każdy z ewangelistów przeprowadzał własną myśl teologiczną i liczył się z potrzebami środowiska, dla którego przeznaczał swoje dzieło, troszcząc się bardziej o objaśnienie prawd wiary chrześcijańskiej niż o historyczne szczegóły.

[edytuj] Apokryfy

Pozostałe pisma przedstawiające życie Jezusa określa się jako ewangelie apokryficzne. Spośród nich najbardziej znana jest ewangelia Tomasza. W latach 50. XX w. w Egipcie odnaleziony został tekst ewangelii Judasza. Rękopis, datowany metodą radiowęglową na III-IV w., został napisany w języku koptyjskim, jednej z późnych odmian języka egipskiego, którą posługiwali się egipscy chrześcijanie. Ewangelia opisuje Judasza jako wysłannika bożego, który miał wydać Jezusa na jego własne życzenie. O ewangelii tej pisał w II wieku pierwszy biskup Lyonu, święty Ireneusz, określając ją jako fałszywą. Rękopis po odnalezieniu przez pewien czas znajdował się w Szwajcarii, potem przez 20 lat w USA. Dopiero w 2001 r. rozpoczęto jego odczytywanie.

[edytuj] Wybrana bibliografia

• "Rozmowy o Biblii", A. Świderkówna, PWN Warszawa 2003;