Systemy obserwacyjne poznawcze (systemy obserwacyjne badawcze) stosuje się głównie w badaniach naukowych, ich celem jest doświadczalna weryfikacja hipotez naukowych. Zbiór otrzymywanych informacji jest z reguły wyprowadzany poza strukturę systemu dla operatora kierującego eksperymentem. Systemy takie wykorzystuje się w wielu dziedzinach nauki takich jak: elektronika, fizyka, chemia, mechanika, biologia, medycyna i inne...