Armia Imperium Rosyjskiego (inaczej: siły zbrojne carskiej Rosji, potocznie: armia carska) – siły zbrojne Imperium Rosyjskiego (państwa rosyjskiego w latach 1721-1917).

Za twórcę nowoczesnego wojska rosyjskiego uważany jest Piotr I Wielki. To on wprowadził do armii zwyczaje podpatrzone w krajach w Europy Zachodniej. Oficjalne czynniki przyznawały, że w czasach panowania Mikołaja I rocznie z powodu ciężkich warunków bytowania umierało 40 tys. żołnierzy rosyjskich. Największa śmiertelność była wśród oddziałów stacjonujących na Kaukazie. W latach trzydziestych–czterdziestych XIX wieku praktycznie żaden żołnierz rosyjski nie dożył tzw. nieograniczonego urlopu. ^[1] Do czasów reformy wojskowej Dymitra Milutina w 1874 wojsko rosyjskie nie znało koszar. Niemal półtoramilionowa armia rozlokowana była w prymitywnych ziemiankach i lepiankach lub po kwaterach prywatnych.^[2] W ramach represji w trakcie i po upadku powstania listopadowego do specjalnych batalionów tzw. kanonistów armii rosyjskiej wcielono dzieci polskie. ^[3]

Szeregi armii, zależnie od okresu, zasilali nie tylko Rosjanie, ale i Niemcy inflanccy, Kozacy, Polacy, Litwini, Białorusini, Ukraińcy, Finowie czy Żydzi.

Żołnierze armii carskiej brali udział w licznych działaniach zbrojnych, m.in. w wojnach napoleońskich, wojnie krymskiej, wojnie rosyjsko-japońskiej i I wojnie światowej.

Spis treści 1 Okręgi wojskowe 2 Piechota 2.1 Dywizje piechoty 2.2 Brygady strzeleckie 2.3 Pułki piechoty 3 Kawaleria 4 Artyleria 4.1 Artyleria piesza 4.2 Artyleria konna 5 Wojska inżynieryjne 6 Działania zbrojne 7 Przypisy 8 Literatura 9 Zobacz też

[edytuj] Okręgi wojskowe

• Kijowski Okręg Wojskowy
• Moskiewski Okręg Wojskowy
• Warszawski Okręg Wojskowy
• Wileński Okręg Wojskowy

[edytuj] Piechota

[edytuj] Dywizje piechoty

Armia carska liczyła 52 dywizje piechoty:

• 45 dywizji armijnych
• 4 dywizje grenadierskie
• 3 dywizje gwardyjskie

Dywizja składała się z 2 brygad po 2 pułki w każdej (wyjątek stanowiła jedna dywizja armijna, w składzie której był jeden dodatkowy pułk - razem 5 pułków).

[edytuj] Brygady strzeleckie

Armia carska liczyła 15 brygad strzeleckich:

• 5 brygad podstawowych strzeleckich
• 3 brygady wschodniosyberyjskie
• 2 brygady zakaukaskie
• 1 brygada fińska (finlandzka)
• 1 brygada gwardyjska
• 1 brygada kaukaska
• 1 brygada kaukaska miejscowa
• 1 brygada turkiestańska

Każda z brygad strzeleckich oraz fińska (finlandzka) składały się z 4 pułków po 2 bataliony, natomiast pozostałe brygady z 4 oddzielnych batalionów, brygada kaukaska miejscowa z drużyn.

[edytuj] Pułki piechoty

Armia carska liczyła 209 pułków piechoty:

• 181 pułków armijnych
• 16 pułków grenadierskich
• 12 pułków gwardyjskich

W skład pułku wchodziły 4 bataliony po 4 roty w każdym z nich.

Cała piechota liczyła 945 batalionów, w pułku było około 1900 żołnierzy w czasie pokoju oraz około 4000 podczas wojny.

Rosyjscy piechurzy, schyłek XVIII wieku	Rosyjscy żołnierze z 1827	Żeton 90 Onegskiego Pułku Piechoty	Żołnierz 139 Morszańskiego Pułku Piechoty, 1905
Żołnierz 12 Astrachańskiego Pułku Grenadierów

[edytuj] Kawaleria

Armia carska liczyła 23 dywizje kawalerii:

• 15 dywizji armijnych (każda po jednym pułku kozackim)
• 4 dywizje kozackie
• 2 dywizje gwardyjskie, w każdej:
  • 6 pułków po 4 szwadrony
  • po 2 pułki kozackie
  • po 1 kozackiej sotni lejb-gwardii
• 1 dywizja dodatkowa
• 1 dywizja kaukaska (w tym jeden pułk kozacki)

A także:

• eskorta cara
• 18 samodzielnych pułków kozackich
• 2 samodzielne brygady kawalerii
• 1 fiński (finlandzki) dragoński pułk
• 1 nadmorski dragoński pułk

W czasie działań wojennych w pułku było około 1000 żołnierzy i 900 koni.

Rosyjscy kawalerzyści z 1790	Rosyjscy kawalerzyści z 1827	Żołnierz Gwardyjskiego Pułku Kozaków	Żołnierz 1 Moskiewskiego Pułku Dragonów
Żołnierz 2 Sumskiego Pułku Huzarów, 1812	Sztandar 1 Pułku Kozaków Dońskich

[edytuj] Artyleria

[edytuj] Artyleria piesza

• 45 brygad armijnych (jedna brygada armijna artylerii pieszej w każdej dywizji armijnej piechoty)
• 4 brygady grenadierskie
• 3 brygady gwardyjskie
• 7 strzeleckich artyleryjskich dywizjonów (po 3 baterie)
• 7 pułków hałbicznych
• 2 pułki turkiestańskie
• fiński (finlandzki) artyleryjski pułk
• górski artyleryjski pułk
• 2 brygady syberyjskie
• dywizjon syberyjski
• dywizjon zabajkalski

W brygadach artylerii pieszej było 6-9 baterii, po 8 armat w każdej.

[edytuj] Artyleria konna

• 23 baterie armijne
• 20 baterii kozackich
• 5 baterii gwardyjskich
• 1 bateria konna górska

Bateria miała po 6 armat. W składzie polowej artylerii były także artyleryjskie pułki.

[edytuj] Wojska inżynieryjne

• 26 batalionów saperskich
  • 19 armijnych batalionów saperskich
  • 2 bataliony saperskie kaukaskie
  • 1 batalion saperski grenadierski
  • 1 batalion saperski gwardyjski
  • 1 batalion saperski syberyjski
  • 1 batalion saperski turkiestański
• 8 batalionów pontonowych
• 7 batalionów kolejowych
• 6 polowych parków inżynieryjnych
• 2 stałe parki inżynieryjne
• 1 szkolny park aeronautyczny

Rosyjskie wojska inżynieryjne, stacjonujące w europejskiej części Rosji oraz na Kaukazie, były zgrupowane w 7 brygad saperskich i 1 brygadę kolejową.

[edytuj] Działania zbrojne

• IV wojna rosyjsko-turecka (1735-1739)
• V wojna rosyjsko-turecka (1768-1774)
  • bitwa morska pod Nauplią (27 maja i 28 maja 1770)
  • bitwa morska pod Czesmą (5 lipca-7 lipca 1770)
  • bitwa nad Largą (18 lipca 1770)
  • bitwa nad Kagułem (1 sierpnia 1770)
  • bitwa morska pod Patras (6 listopada, 7 listopada i 8 listopada 1772)
  • bitwa pod Kozłudżą (20 czerwca 1774)
  • bitwa morska pod Kerczem (1 lipca i 20 lipca 1774)
• wojna polsko-rosyjska 1792
  • bitwa pod Mirem (1792)
  • bitwa pod Zelwą (1792)
  • bitwa pod Zieleńcami (18 czerwca 1792)
  • bitwa pod Dubienką (18 lipca 1792)
  • bitwa pod Brześciem (23 lipca 1792)
  • Bitwa pod Krzemieniem (24 lipca 1792)
  • bitwa pod Markuszowem 26 lipca 1792
• insurekcja kościuszkowska (1794)
  • bitwa pod Racławicami (4 kwietnia 1794)
  • insurekcja warszawska (17 - 18 kwietnia 1794)
  • insurekcja wileńska (22-23 kwietnia 1794)
  • bitwa pod Szczekocinami (6 czerwca 1794)
  • bitwa pod Maciejowicami (10 października 1794)
  • obrona Pragi (4 listopada 1794)
• wojny napoleońskie
  • II koalicja antyfrancuska
  • III koalicja antyfrancuska
  • IV koalicja antyfrancuska
  • wojna 1812
  • VI koalicja antyfrancuska
• VIII wojna rosyjsko-turecka (1828-1829)
• tłumienie powstania listopadowego (1830-1831)
• wojna krymska (1853-1856)
• tłumienie powstania styczniowego (1863-1864)
• X wojna rosyjsko-turecka (1877-1888)
• wojna rosyjsko-japońska (1904-1905)
  • obrona Port Artur
  • bitwa na Morzu Żółtym
  • bitwa pod Cuszimą
  • bitwa pod Mukdenem
• Rewolucja 1905 roku
• I wojna światowa (1914-1917)
• Rewolucja lutowa 1917

Przypisy

[edytuj] Literatura

• Raspisanije suchoputnych wojsk 1836 - 1914, Petersburg 1914.
• A. A. Kersnowski, Istorija russkoj armii, Moskwa 1994.

[edytuj] Zobacz też

• Armia Austro-Węgier
• Armia Cesarstwa Niemieckiego
• Armia Czerwona
• Gwardia Imperium Rosyjskiego
• Organizacja pułków Imperium Rosyjskiego
• Siły Zbrojne Południa Rosji